Tesla Shows How Traditional Business Metrics Are Outdated

aug17-08-hbr-laura-schneider-economy
Laura Schneider for HBR

Elon Musk is having a moment. Tesla just delivered its first Model 3, the affordable model that he envisioned in his “secret” strategy some 11 years ago. He wanted to build a sports car, then build a more affordable car with zero emissions. He’s basically already there. The Model 3 has mostly rave reviews and a multiyear waiting list, which is quite a feat, even for an industry leader like Musk.

And yet confusion still abounds regarding Tesla. There are roughly the same number of buy, hold, and sell ratings on the company, which means Wall Street has no idea what’s going on. Tesla’s recent announcement to raise $1.5 billion in debtwas largely met with a yawn by stockholders, as shares moved down a slight 0.5%. Tesla’s ability to surprise has analysts wondering if it is wise to ever bet against Elon Musk.

At the core of the confusion over a company like Tesla is that traditional business metrics are outdated and can create overconfidence or underestimation. Classic metrics like market penetration and market share, which many leaders are measured on, are the very things causing us to miss market opportunities and threats. I consider someone like Musk to be a category creator — someone who doesn’t rely on incremental innovation but instead changes the rules of the road entirely by creating a new category. In that landscape, our established modes of measurement just don’t work.

We don’t need to throw out all classic business metrics. But we should recognize their fundamental flaws and complement them with a new set of metrics. Essentially, we need bifocals for business metrics. Here are some of the areas I see as most ripe for change:

Market share is one of the most widely used, and wildly misused, business metrics. In May Forbes tried to dampen the Tesla enthusiasm with the fact that Renault-Nissan was the global electric vehicle market leader in Q1 of 2017, with 1.5X more units than Tesla. However, Tesla recently said that its gross margins on the Model 3 could hit 25% in 2018, which is comparable to the Model S and X and nearly twice as high as gross margins from Ford and GM. Share of profit is far more useful than share of units in this scenario.

But even share of profit has two fundamental problems: It focuses your attention backward, to “what happened,” instead of forward, to “what will happen.” And it focuses your attention on your own performance or your competition, rather than on where market is headed. It’s a metric that’s better but still part of the problem.

The biggest problem is the very definition of “market.” Some define Tesla’s market as electric vehicles. But others say that Tesla is killing it in the large luxury car market, where the Model S is outselling Mercedes, BMW, and Porsche combined. Tesla’s ludicrous mode (where it goes from zero to 60 miles per hour in 2.5 seconds) has gotten a lot of attention, but what about Tesla’s “camper mode?” This isn’t an actual mode but rather a novel use case that a set of Tesla superconsumers have figured out, creating a whole subculture of camping in Teslas. That’s because the seats fold back to fit a person up to 6′ 9″ tall, it has a glass canopy overhead, and the Model 3 can maintain a comfortable temperature all night with just 7% of the battery. When category creators blur the lines we’re used to around a given market, your old measures don’t work as well and it’s much easier to get blindsided or surprised. The solution to this, which I’ve written about previously, is to enhance share-of-market metrics with share of growth.

Market penetration (what percent of people in the market buy your product) is another widely used and wildly misleading metric. If you have low market penetration, the assumption is that you can expect more people in the market to buy your product, whereas businesses with high market penetrations are at risk of being written off as tapped out. The core problem with market penetration is that it is often underestimated. This creates complacency, and leaders wind up overlooking opportunities.

For category creators, the underestimation issue is clearer. Tesla’s market penetration of electric cars is one thing, but if you add in luxury cars, the glamping/camping market, and others, then the addressable market becomes bigger, especially with the introduction of the more affordable Model 3. Are people who use budget hotels folks we can add to the addressable market? How about families who participate in travel sports leagues for their kids? How about consumers in the “staycation” market? What the Model 3 brings to market echoes what I suggested the Apple Car should be: your favorite parts of your home, on wheels. The upside for Tesla is much bigger than people realize.

Even for non-category-creating situations, we should realize that market penetration estimations are likely incorrect. Most penetration is calculated from data providers gathering transaction-level data. This is fine data to use on a longitudinal basis or on a relative basis. But it is not good for estimating the addressable market or market growth potential. Why? First, just because you bought something once in the past year doesn’t mean you use it, like it, and want it again. It’s about as elementary as kindergarten logic, where if two kids held hands once during recess, they were “married.” Transaction data tells you what people bought, not what they want — and sales are not the same as demand.

Second, market penetration is measured at the household level, not at the individual level. Just because my household bought kimchi doesn’t mean we all eat it and like it (sadly). The reason why Netflix allows multiple users per household and asks for separate logins is that data about the individual is valuable. Brands with greater than 50% household/transaction penetration may find their actual individual/usage (and liking) penetration to be much lower, which means those brands may still have upside to uncover.

My suggestion here is to flip market penetration into something I call problem penetration. What percentage of your customers or potential customers who have a problem (or unmet need) related to your product have addressed it with a viable solution and higher commitment? This flips the focus off of what we make and shifts it to the core problem that consumers and potential consumers want to solve. Too many companies I know don’t have a good grasp of what problem their product or category is trying to solve. Next, we need to measure how many are actually satisfied with their solution or workaround for the problem. This is the truest measure of the addressable market and how it can grow. For example, you might say 90 million households have a coffeemaker, so there isn’t much upside. And then Starbucks, Keurig, and Nespresso come along and show us that the core problem isn’t getting a cup of coffee but getting my ideal cup of coffee, when I want it, how I want it, wherever I want it.

Category creators are changing the world — and our metrics need to keep up.

Source:https://hbr.org/2017/08/tesla-shows-how-traditional-business-metrics-are-outdated?utm_medium=email&utm_source=newsletter_daily&utm_campaign=dailyalert&referral=00563&spMailingID=17840070&spUserID=MTEzNDY3ODg3MzIxS0&spJobID=1080537238&spReportId=MTA4MDUzNzIzOAS2

Girişimcilere öneriler

Aşağıdaki yazıyı Ali Karabey’in yazısından alıntıladım. kaynağı yazının sonunda bulabilirsiniz.

  1. Yatırımcıyı gözünüzde büyütmeyin. Önemli olan girişimci. Siz yoksanız yatırımcı yok, yatırımcı olmadan ise başarılı olan binlerce girişimci var. Hatta yatırım almadan başarılı olanların sayısı daha fazla... Dik durun.
  2. Yatırımcı ile kurdugunuz ilk iletişim büyük ihtimalle email üzerinden oluyor. Lütfen yazınıza, gramere, eğer paylaşıyorsanız, sunumunuzun kalitesine önem verin. İlk izlenim çok önemli.
  3. Toplantıya zamanında gelin. Çok erken gelmek de en az geç kalmak kadar asab bozucu 🙂
  4. Finansal planlarınızı er yada geç paylaşmanız gerekecek. Bunların doğru formatı, hangi detayda hazırlanması gerektiği, örnekleri internette bolca mevcut. Öncelikle kendiniz, sonra da ortaklarınıza ve yatırımcılara sunacağınız için bu modelleri dikkatli yapın. Kolaya kaçmayın.
  5. Finansal modelinizin gereğinden çok sayfaya yayılması ne yaptığınızı bilmediğinizin göstergesidir. Bir worksheet’de kalın, aşağı doğru uzasın gitsin. Takibi kolay olsun.
  6. Finansal modelde her veriyi bir kere girin, tekrarlamayın, farklı yerlerde kullanmak veya göstermek gerekiyorsa formülle (=) ilk girdiğiniz cell’e bağlayın
  7. Çok iyi bir ekip kurun. Bu süreçte birbirinizi sırtlayacaksınız bunu unutmayın. Girişimcilik, hele bu ülkede, tek başına başlanacak bir maraton değil
  8. Ekibinizin güçlü olduğu alanların farkında olun
  9. Zayıf olduğunuz alanların daha da farkında olun, nasıl gidereceğinize dair de bir fikriniz olsun (“T1 anında işe alacağımız insanlar var, kendileri ile görüşme halindeyiz…” gibi). Kimsenin her konuda güçlü olmasını beklemiyor VCler.
  10. VC söylemeden siz zayıf olduğunuz alanları belirtin.
  11. Yatırımcı bu işi iyilik olsun diye değil para kazanmak için yapıyor
  12. Avukatınız olmadan yatırım anlaşması yapmayın. Anlaşma şartlarını konuşmaya başladığınızda avukatınız yanınızda olsun.
  13. Değerleme, alacağınız yatırım, vereceğiniz % hakkında gerçekçi olun. Şirketin bir yere varması bu yatırım ile mümkün olacaksa, riski bugün paylaşıp, size daha herşey bir toz ve gaz bulutuyken güvenen yatırımcının da bundan bir getiri elde etmesi lazım
  14. Rica ediyorum; şirketinizin 2-3 yıllık bir mazisi yoksa DCF modeli vs kullanarak şirketinize değer biçmek gibi bir faaliyete girişmeyin.
  15. Kredi kartı faizlerini takip edin. Şirketinize bankaların kredi kartı dahi vermediği bir ülkede bu VC denen akıllılar (…) size sermaye veriyor. Haliyle isteyecekleri getiri kredi kartı faizinden daha fazla olacak, zira aldıkları risk daha yüksek.
  16. Bir VC normal şartlarda, yeni başlamış bir girişime yatırım yaptığında, 15x gibi bir getiri arıyor. Amacı portfolyo bazında yıllık %25-30’luk bir getiri elde etmek.
  17. Yatırım alma sırasında yardım alacağınız avukatınız daha önce bu tip işleri yapmış olsun.
  18. Herşeyi avukatınıza bırakmayın. İmza attığınız anlaşmayı satır satır okuyun, anlamadığınız her noktayı sorun. Avukatınız artık yanınızda olmasa da imzaladığınız anlaşma uzunca bir süre sizinle olacak…
  19. Size teklif veren VC daha önce kimlere yatırım yapmış öğrenin, bunlarla konuşmayı talep edin, potansiyel ortaklarınızın güçlü ve zayıf yönlerini bilin
  20. Rakibimiz yok demek oldukça büyük bir söylem. Muhtemelen yanılıyorsunuz.
  21. Tanımadığınız rakiplerinizi VC size sayıyorsa bir probleminiz var…
  22. Maddi destek çok önemli ise ve erken aşamada masada düzgün bir teklif varsa alın. Maalesef bekleyecek zamanınız ve gidebileceğiniz çok fazla yatırımcı yok. Umarım bir gün olacak…
  23. Mümkün olduğu kadar fazla yatırımcı ile konuşun
  24. Mümkün olduğu kadar fazla girişimci ile konuşun
  25. İnanın bu ülkede yaşayan herkesin dünyayı değiştirecek süper bir fikri var. Sadece ayağa kalkıp yola çıkanlar başarılı oluyor, bu da oldukça küçük bir yüzde
  26. Fikrinizi mümkün olduğu kadar fazla insanla paylaşın. Kopyalanmasından korkmayın. Zaten kolayca başka bir ekip tarafından kopyalanıyorsa sadece zaman kaybı olacak sizin için.
  27. Girişimcilik bir kariyer seçimi. Bir süre denerim, olmadı eski işime geri dönerim, diyorsanız, çıkmayın bu yola. Zira umduğunuzdan daha zor ve uzun bir süreç olacak.
  28. Sığ ve gelişmemiş bir pazarda, birbirinden çok farklı ve hala az sayıda yatırımcı ve girişimcilerle yaşıyoruz. Sizinkine benzer bir girişimin aldığı(nı duyduğunuz) yatırım miktarı, değerleme vs. akılda tutulması gereken ama sizin yatırım sürecinizden bağımsız bir veri. Bu arada, gerçek ile alakası olmayan birçok rakam da ortalıkta dolaşıyor, dikkat edin.
  29. İhtiyacınız olandan fazlasını istemek kadar, mantıksız bir şekilde az bir yatırım aramak da yatırımcıyı soğutuyor
  30. 1 yıl içinde breakeven’a gelmenizi bekleyen bir yatırımcı ile konuşuyorsanız, yanlış yerdesiniz.
  31. Yatırım sürecinde ne kadar fazla soru cevaplarsanız sonraki süreç bir o kadar kolay geçecek. Soru sormayan yatırımcıdan korkun. Hayatın her alanında.
  32. Hobisi olmayan girişimciden korkuyorum
  33. Eski girişimlerinizden lütfen bahsedin
  34. Burs alıp okuduysanız mutlaka belirtin; birisi size aklınızdan ve çalışma disiplininizden dolayı daha önce yatırım yapmış, gurur duymanız ve belirtmeniz gereken bir nokta
  35. Yatırım almak evlenmek gibi bir şey. Boşanması çok daha zor ama. Sanırım. Evlenmek veya boşanmak nasıl bilmiyorum ama ortaklığı sonlandırmak oldukça zor bir prosedür.
  36. Yatırım almayan girişim başarısız olacak diye bir şey asla yok. Enseyi karartmayın.
  37. Yatırım alanların başarılı olmasının hala düşük bir ihtimal olduğunu da atlamayın.
  38. Bu VC denen adamların her dedikleri doğru çıksa şu an aynı masada oturmuyordunuz.
  39. Yatırımcı almak siz virajlı bir yolda araba kullanırken yanda oturan co-pilotun ayağını uzatıp gaza basması gibi. Hata yapma hızınız da çarpma şiddeti de artacak. Hazır olmayan şoför (ekip) şarampole yuvarlanır.
  40. Bu iş olmayacak, pivot edelim, demek ayıp değil. Aklı çalışan bir girişimcinin bunu yapmasını bekliyor yatırımcı.
  41. Elinizdeki en önemli sermaye zaman ve enerjiniz.
  42. Yatırım yapmak çok güzel bir iltifat. Sizinle genetik veya duygusal bağı (en azından başlangıçta…) bulunmayan bir insan, size siz olduğunuz için, aklınıza, bilginize, birikiminize, ahlakınıza güvenip, hayalinizi, heyecanınızı paylaşıp yatırım yapıyor.
  43. Her girişimci bir gün nakit akış tablosu ile tanışacak.
  44. Muhasebeciniz nakit akış tablosu yapmanızda yardımcı olmuyorsa, ne gerek var, bu boyutta bir şirket için, anlamlı değil, diye gak guk ediyorsa değiştirin kendisini
  45. Bir işin doğru gitmesi ve başarılı olması için o kadar çok hendekten geçeceksiniz ki… Bunları öngörmenize imkan da yok. Doğru ekiple yola çıkmak ve kafayı mümkün olduğu kadar sakin tutmak alabileceğiniz tek önlem
  46. Başarılı girişimci olmak zıpkınla balık avlamaya benziyor. Dibe yatıp vuracağın balığın önünden geçmesini bekliyorsun. Kondisyonun iyi ise, ‘nefesin’ varsa, gözlerin kararmadan yatıyorsun karanlık ve soğuk sularda. Bunu yapabilen ve nefes almak için çıkmayı geciktirebilen vuruyor o balığı. Yatırımcı da sizin nefesinizi, aşağıda geçirdiğiniz zamanı arttıran bir tüp gibi düşünülebilir aslında.
  47. Siz bu yola çıkmak için bir risk almadıysanız yatırımcı niye alsın?
  48. “Overnight success takes decades of daily work” demiş Paulo Coelho. Çok beğendim.
  49. Nedense son zamanlarda bir “vurup çıkma”, bir anda zengin olma peşinde koşan arkadaşlar ile karşılaşıyorum. Bunun gerçekleşmesi pek mümkün gözükmüyor. Aceleniz varsa milli piyango alın.
  50. Başarılı olmayanları başarılı olanlar kadar duymuyorsunuz, bu da gerçekleşenden daha yüksek oranda girişim “vurup çıkıyor” izlenimi yaratıyor (survivorship bias).
  51. Hala iyi ekiplerin uzun soluklu bir süreçte zorlukları geçeceğine, büyük inovasyonlar yapmadan da sadece ayakta kalarak ve fırsatları kollayarak dahi bu ülkede başarılı girişimlere imza atacaklarını düşünüyorum.
  52. Girişimcileri ikiye ayırıyorum; toplantıya gelmeden websitemize bakıp ofis adresimizi öğrenenler ve bu zahmete girmeyip email atarak adres soranlar. Bir de toplantı saatinde arayıp soranlar var; onlar bambaşka bir klasmanda.
  53. Yatırımcının size taahhüt ettiği her şey mümkün olduğu kadar yazılı olsun. Verilen sözler havada kalabilir, kimi zaman yatırımcının da elinde olmayan sebeplerden ötürü.
  54. Ortaklarınız, kendiniz ve şirketiniz için ölçülebilir hedefler koyun. Bunları yakalayamıyorsanız, hedefler değişiyor, çizgiler her gün yeniden çiziliyorsa bir durun düşünün.
  55. Doğru değerleme diye bir şey yok
  56. Her yatırımcının şirketinize baktığında gördüğü potansiyel / risk, hissettiği heyecan, katabileceği değer, verebileceği destek, parasının fırsat maliyeti ve getiri ihtiyacı farklı. Bu sebeple, on farklı yatırımcı on ayrı şekilde değerleyebilir bir şirketi. Size düşen, en yüksek değeri biçenden çok bu uzun yolda yanınızda görmek isteyeceğiniz ortakları seçmek.
  57. Restorana gidince garsona ne kadar açım diye sormuyorsunuz. Aynı şekilde, ne kadar yatırıma hangi süre zarfında ihtiyacınız olduğunu VC ile görüşmeden belirleyin. Gerekirse farklı senaryolar çalışın. O masaya oturduğunuzda miktarı, nasıl harcayacağınızı anlatmanız ve getirisinin ne olacağını savunmanız beklenecek.
  58. Nakit Akış Tablosu
  59. Hayat en önemli girişim, zaman da en değerli yatırım
  60. Süs havuzunda yarışan yüzücüler misali, sığ sektörlerde kurulan şirketler rekabet halinde. Yoruluyorlar ama kat edebildikleri mesafe kısıtlı. Piyasalarınız yavaş gelişiyorsa rakiplerinizi tanıyın, konsolidasyona gidin, ölçek ekonomilerinden yararlanıp yolunuza devam edin. Bu sayede yatırım bulmanız da daha kolay olacak.
  61. Yaptığınız her sunum, paylaştığınız her doküman, email işinizin ve ekibinizin vitrini. Bunlara özen göstermeyerek binbir emek ve fedakarlıkla büyüttüğünüz girişiminize haksızlık yapmayın.
  62. Birden fazla proje ile uğraşıyor ve bunlardan sadece biri için yatırım arıyorsanız, bir VC’den sermaye almanız oldukça zor. Size ortak oluyoruz, şuan masada olan projeye değil.
  63. 1961’de başlayan Apollo programı dahilinde, 1969’da fırlatılıp aya ulaşan Apollo 11’e kadar birçok insanlı ve insansız roket fırlatışı yapılıyor. Her denemede aya bir adım daha yaklaşıyorlar. Sizin de yapmanız gereken bu. Ürün için yeterli zaman harcayın. Ama arada bir kafayı dışarı çıkıp küçük denemeler yapın. Değiştireceğinizi düşündüğünüz o pazar sahiden var mı, bu ürün, beta sürümü dahi olsa, kullanıcının ilgisini çekiyor mu, görün.
  64. Her yatırımcı masada başka kim var görmek ister. Bizden önce kim uyanmış buradaki fırsata, hangi miktarda yatırım yapmışlar, riskleri ve beklentileri nedir… Yatırımcı deyince sadece nakdi sermaye koyanlar kesinlikle anlaşılmamalı; siz ve çalışanlarınız bizim gözümüzde şirketin ilk yatırımcılarısınız. Bu yüzden ekibinizi iyi seçin (iyi ekip -> yüksek fırsat maliyeti -> bizden önce yapılmış büyük yatırım -> aha!). Sizlerin projeye inancı, vazgeçmiş olduğunuz fırsatlar, harcadığınız zaman bizlerin gözünde değer katıyor projenize
  65. Memlekette emlak komisyoncusundan bozma aracılar türedi, girişimcileri yatırımcıların karşısına çıkarmak için absürd meblalar istiyorlar. Bizlere ulaşmak oldukça kolay. Bir danışmana illa ihtiyaç duyuyorsanız, bunun katma değerinin sizi bizlerle tanıştırmaktan çok daha fazla olmasına dikkat edin.
  66. Ortaklar arası hisse bölüşümü nasıl olacak? Üzerinde düşünülmesi gereken bir konu. Bölüşüm hakkaniyetli olmazsa ileride başağrısı yaratabiliyor. Frank Demmler’in bu konuda “Founders’ Pie” diye güzel bir çalışması var; göz atın derim.
  67. Yatırımcı da insan; fırsatı görmüyor, kaçırıyor olabilir. Peki ya siz anlatamıyorsanız?
  68. Yaptıkları işin doğası gereği girişimci arkadaşların kısa dönemli düşünmek gibi bir lüksü yok.
  69. Yeni kurulmuş şirketinize bu aşamada biçeceğiniz değerin (ne iyi ki…) finans ile hiçbir alakası yok. Rakamları ve öngörüleri bir yana, iş modeli dahi neredeyse günlük bazda değişen erken aşama bir girişimin NPV, DCF gibi hesaplamalara girip kendine değer biçmesi gayet gereksiz bir uğraş. Birkaç yıllık mazisi olan şirketlerin dahi bu yöntemlerle orta çıkan değerlemeleri tartışmaya açıkken, buna zaman harcamayın.
  70. Her ilişkide güven önemli. Güvenmediğiniz insanlarla işe girmeyin. Ama masaya oturduğunuz adamlara da hak ettikleri şekilde davranın, sordukları sorulara bütün şeffaflığıyla cevap verin.
  71. Yatırım alırsanız gerçekleşeceğini öngördüğünüz senaryo almadan devam ettiğinizdeki öngörüye göre kat kat daha iyi ise, buna ‘ufak’ bir katkısı olan yatırımcının da para kazanmayı beklemesi doğal değil mi?
  72. Her yatırımcının şirketinizi değerleme şekli farklı olacaktır. Uzun bir yolculuk olduğunda hemfikirseniz ortağınızı da sadece bu rakama göre seçmeyin…
  73. Erken aşamada ilk yatırımcınıza vereceğiniz hisse en fazla ne kadar olmalı? Bence %30 🙂
  74. Sunumunuzun en az bir kopyasını basılı olarak getirin. Hem olası teknik problemlere karşı, hem de siz gidince yatırımcının elinin altında olması için
  75. Yatırımcılarla olan süreç tahmininizden daha uzun sürebiliyor. Erken başlayın. Aylık güncellemeler atın, çözdüğünüz problemleri, aştığınız güçlükleri, hedeflerinizi anlatın. Yatırım olmadan nasıl ilerlediğinizi göstermeniz yatırımcının  ilgisini arttırmak için en kolay yol.
  76. Profit odaklı olmayan bir yatırımcı erken aşamadaki bir girişime yatırım yaparken ne tür bir getiri bekler? Bizim tarafı bir nebze daha iyi anlatabilmek için kısa bir analiz yaptım bu yazıda. 
  77. Girişimleri sınayan bir başka faktör de ortakların farklı fırsat maliyetleri ve hedeflerinin olması. Biri kendini döndüren bir bakkal ile mutluyken diğerinin süpermarket zinciri kurmak istemesi bu beraberliği er ya da geç bir yol ayrımına getiriyor. Yola çıkarken hazırlayacağınız bir ortaklık sözleşmesi bu gibi durumlarda sıkıntılı dönemleri daha hızlı geçmenizi sağlayacaktır.
  78. Ülkemizde yavaş gelişmekte olan B2C pazarlarında rakibinizle birleşmek yatırım almaktan daha mantıklı olabilir. Sonuçta sizinle aynı riski alıp benzer yollardan geçmiş, aynı problemi çözmeye çalışan bir ekip ile ortak oluyorsunuz. Enerjinizi rekabete değil pazarı büyütmeye harcıyorsunuz. İnanın bundan sonra, ihtiyacınız varsa, yatırım almanız da çok daha kolay olacak.
  79. Tasarruf etmek için ucuz elemanları seçmem en pahalı hatam oldu, dedi bir girişimci arkadaş.
  80. Yatırımcılarla kontağa geçmeden önce ev ödevinizi yapın; daha önce yaptıkları yatırımlar hakkında bilgi edinin, bloglarını okuyun, internetteki konuşma ve sunumlarını dinleyin.
  81. Yatırımcı ile paylaşacağınız sunum veya iş planında neler olmalı
  82. İş ortaklarınız ve müşterileriniz de yatırımcılarınız; kim oldukları, bu ortaklıktaki memnuniyetleri bundan sonra alacağınız yatırımlarda etkili olacak.
  83. Mentörleriniz, düzenli olarak fikrini aldığınız kişiler kimler? Kim oldukları, size ‘yatırdıkları’ zaman yatırımcılar için çok önemli.
  84. Yatırımcılar kurucuların maaş almamasını veya hayatını idame ettiremeyecek kadar düşük ücretle çalışmasını bekleyemez. Yatırımı size yapıyoruz, işe odaklanabilmeniz önceliğimiz.
  85. VC dediğiniz adamlar her ay onlarca şirketle görüşüp değerlendiriyor. İlk aşamada, şirketin ne olduğunu anlamaları için geçmiş performansı değerlendirmek ve gelecek ile ilgi öngörüleri anlamak isteyeceklerdir. Bu aşamada değerlendirdikleri her şirketle NDA imzalamak gibi bir süreçten geçemezler. Olurda ilk aşamayı geçip LOI/ termsheet aşamasına girer, duediligence’a yönelirseniz zaten bu gibi anlaşmaları iki tarafı korumak için de imzalarsınız.
  86. Bu coğrafyada girişimcilerimizin yarattığı, bir exit sırasında realize edilebilen premium değerin önemli bir kısmınının ‘zaman’ ile alakalı olduğunu düşünüyorum
  87. Ciro, karlılık, büyüme önemli. Sürdürülebilir bir şirketin olmazsa olmazı ise pozitif nakit akışı. Yüksek ciroya sahip olan, hızla büyüyen bir yapı, karlı dahi olsa, sağlıklı nakit akışına ve doğru sermaye yapısına sahip değilse batar. Çok eğlenirsiniz.
  88. Fikriniz mi, yoksa bu fikir ile çözmeye çalıştığınız problem mi sizi daha çok heyecanlandırıyor?
  89. Hangi hataları yaptınız, engellere çarptınız, nasıl toparladınız, paylaşın yatırımcıyla. Karşınıza çıkacak problemlerin büyük kısmını öngöremeyeceksiniz; ne olursa olsun zamanında fark edip, doğru kararları alıp uygulayarak yola devam etme yeteneğine sahip bir ekip olduğunuzu gösterin.
  90. Saat 10’daki toplantı 10’da başlar. 10’da gelmezsiniz. 10’da arayıp adres, yol tarifi sormazsınız. 10’a 10 kala gelir, varsa hazırlıklarınızı yapar, 10’da konuşmaya başlarsınız.
  91. Erken aşamada bir girişimi yatırımcı karşısına çıkarıyorsanız, öncelikle anlatmanız gereken en önemli noktalardan biri ekibiniz olacak. Neden bu ekip? Kimdirler, nasıl bir araya gelmişler, daha önce ne gibi tecrübeleri olmuş? Ekip hakkında detay bulundurmayan sunumları gayriciddi buluyorum.
  92. En az % kaçı hangi değerlemeden verdiğiniz kadar kimi ortak olarak aldığınız önemli.
  93. Müşteriye ilk satışı yapmak kolay; promosyon yaparsın, fiyat indirirsin, bir alana 2 tane bedava verirsin… gelir alır. Asıl soru, bir defa alan dükkana tekrar geliyor mu. Hangi sıklıkta? Cohort analizi yapın, önce siz ikna olun sonra yatırımcı adayları ile paylaşın.
  94. Başka sunumlardan aldığınız grafikleri resim olarak kullanmayın kendi sunumunuzda. Biraz zaman harcayıp yeniden yaratın gerekirse. Referans vermeyi de unutmayın. Diğer türlü, özenilmemiş, üşenilmiş algısı veriyor okuyana.
  95. “Neden sadece Türkiye?” sorusuna vereceğiniz cevap “Çünkü Türkiye’deyiz” olmamalı.
  96. Upside’ı (işlerin iyi gitmesinde oluşan gelir, değer vs.) paylaşmayı uman yeni ortağınız, downside’ın (…) ne kadarına ortak olmayı taahüt ediyor?
  97. Yatırımcılara en son ne zaman bir güncelleme attınız? Yatırım istemiyorsanız veya ileride aramayacaksanız, problem değil. Ama bir gün yatırım almanız olası ise, tavsiyem ileride masaya oturabileceğiniz kişileri her ay kısa bir email ile gelişmelerden haberdar etmeniz.
  98. Geleceğe dönük yaptığınız varsayımlar önemli. Sunumunuzda paylaştığınız rakamlara hakim olun, nasıl hesaplandıklarını bilin. Mantıklı bir şekilde açıklayamadığınız, üstünkörü hesaplanmış rakamlar yatırımcı tarafında kredi kaybetmenize neden olur.
  99. Büyük riskler alarak girişimci oluyorsunuz. Başarılı olursanız elde edeceğiniz değerin de bu oranda yüksek olması gerekir. Küçük bir getiri için kendinizi heba etmeyin, olmayacağı aşikar ise bir sonraki projeye geçin.
  100. Fiyat avantajı başlangıçta rakiplerinizin arasından sıyrılmanızı sağlayabilir. Uzun vadede hayatta kalan sürdürülebilir bir operasyon için ise bundan çok daha fazlasına ihtiyacınız var.
  101. Yaptığınız varsayımlar var. Bir de yatırımcının sizi dinleyip yaptıkları… Sizce hangi varsayım setinin gerçekleşme ihtimali daha düşük?
  102. Sizin nasıl son dakikaya kadar fikrinizi değiştirme opsiyonunuz varsa, anlaşmak üzere olduğunuzu varsaydığınız yatırımcı da son dakikada masadan kalkabilir.
  103. Başka fikirlerden, rakiplerin öğrenimlerinden yararlanmak, gerektiğinde kopyalamak hızlı ilerleme sarfetmek için gerekli olabilir. Sürdürebilirliği ise er ya da geç sizin yarattığınız bir değer sayesinde yakalayabileceksiniz. Bu kabiliyetin ekibinizde olduğunu görmeniz ve dışarıya gösterebilmeniz çok önemli.
  104. Startup yarışmalarına katılıp jüri önüne çıkmak, sunum tecrübenizi arttırmak, aynı zamanda da networking yapıp, projenizi tanıtmak ve yeni fikirler almak için yararlı diye düşünüyorum. Ama jüri üyelerinin veya izleyenlerin yapacağı kritiği kaldıramayacaksanız, girişimcilik sizin için doğru meslek mi, düşünün derim.
  105. Şirket değerlemesi “ciroyu aldım x ile çarptım” kadar basite indirgenebilecek bir egzersiz değil. Bu konuşma öncesi konudan anlayanlara danışın, farklı yöntemler konusunda bilgi sahibi olun.
  106. Para, paraya ihtiyaç yokken ve hatta işler iyi giderken aranır.
  107. Yatırımın amacı (en azından VC yatırımcısının amacı) şirket kurtarmak değil, büyüme potansiyeli gösteren bir şirketin hızlanmasına, daha güvenli adımlar atarak ilerlemesine destek olmak.
  108. Ürününüzü kullanacak müşterinin mi yoksa sermaye yatırımı istediğiniz yatırımcının mı daha çok riski var? Daha düşük riski olanın oturması lazım önce o masaya
  109. Yatırımcıdan ürününüzü denetebileceğiniz referanslar isteyin. Hem o görsün kattığınız değeri, hem siz yeni müşteri edinin. Belki ileride yatırım da alırsınız.
  110. 300 milyon nüfuslu Amerika’daki Silicon Valley yerine, burnumuzun dibinde 8 milyonluk nüfusu ile yıllık 3.5 milyar dolarlık teknoloji yatırımı almayı başaran İsrail’deki girişimcilere daha yakından bakın bence.
  111. Evet çok zor. İşin güzel tarafı, rakibiniz de, sizden sonra gelecekler de aynı zorluklarla karşılaşacak. İlerleyin. Zorluklar sizin en yakın dostunuz.
  112. Güzel bir yazı: Things I will tell my kids if they become entrepreneurs
  113. Şirketinizin bir önceki yatırım turundaki değerlemesi bugünkü değerini belirlerken bir kriter olamaz
  114. İçinde olduğunuz pazarın büyüklüğü, tek başına, şirket değerinizi belirlemez. Önemli olan o pazardan alabileceğiniz paydır. Köşedeki bakkal ile karşısındaki süper market zincirinin değerlemesi aynı mı?
  115. Yatırım için masaya oturduğunuz veya fikir almak için danıştığınız, dinlediğiniz yatırımcıya sorun: benden önce kendi paranı (burası önemli) riske atıp kimlere yatırım yaptın, hangileri başarılı, hangileri başarısız yatırımlardı, neler öğrendin, ne kadar para kaybettin, ne kadar kazandın, ortak olduğun girişimcilerin listesini rica edeyim, kendileri ile konuşmak istiyorum.
  116. Yaptığınız sunum, paylaştığınız tablo ve analizler şirketinize biçtiğiniz değerle örtüşüyor mu? Aradığınız rakam büyüdükçe sunmanız gereken dokümanların kalitesi de artmalı.
  117. Toplantı öncesinde, konuşacağınız konuları ortaklarınız ile tartışın. Yatırımcı önünde farklı fikirler beyan etmeniz veya tartışmanız kötü bir izlenim veriyor.
  118. Gönderdiğiniz sunum 10mb’dan büyük olmasın.
  119. Tek ürüne, ülkeye, bir tek insana bağlı olmamalı başarınız. Bir çalışan, ortak, müşteri veya yatırımcı masadan kalktığında şirket zor durumda kalıyorsa, sorumlusu sizsiniz, masadan kalkan değil. Sürdürülebilir başarılara imza atan şirketler bu tür riskleri zamanında fark edip gerekli önlemleri alanlardan çıkıyor.
  120. PPsx sunum göndermeyin. Gıcık birşey bence
  121. Yurtdışında müşteriniz yok mu? OK. Yurtdışında büyüme planınız yok mu? Not OK
  122. Ahlakına güvenmediğiniz insanlarla iş yapmayın, imzalayacağınız anlaşma sizi ne kadar koruyor olursa olsun.
  123. Bir müşteriniz dahi olsa yatırım alma ihtimaliniz daha fazla olacak. Bu müşteri yurtdışında ise bu ihtimal daha da artacak.
  124. Sunumunuz İngilizce olacaksa, anadili İngilizce olan veya iyi derecede konuşan bir kişiye gösterin. Küçük hatalar sunumunuzu dinleyelerde yanlış bir imaj bırakabiliyor
  125. Eskiden çalıştığınız şirketlerin sunum ve çalışmalarından ‘esinlenecekseniz’ referans vermek sunumuzu daha güçlü ve profesyönel kılar. Diğer türlü, hiç ummadığınız şekilde kredibilite kaybedebilirsiniz.
  126. Sunumunuzda değerleme paylaşacaksanız bu rakamı destekleyecek çalışmayı da tartışmaya hazır olun. Özellikle bu değer USD10 milyondan fazla ise ödevinizi iyi çalışın.
  127. USD100m’den değerlediğiniz erken aşama bir girişiminiz varsa, yapacağınız analiz “Hızlanmak için USD1m arıyoruz. Bu safhada %1’den daha fazla vermek istemiyoruz, bu sebeple değerlemememiz USD100m” gibi bir söylemden bir kaç tık daha sofistike olmalı.

Kaynak: http://woto.com/girisimcilereoneriler

 

Eskiye rağbet olsa bit pazarına nur yağardı Atsan atılmaz, satsan satılmaz! Letgo ne işe yarar?

“Çek yükle mesaj at, Letgo ile kolay sat.” — Yemin et?

Alec Oxenford’un kurucusu olduğu ve son olarak Naspers’in $100M yatırım yaptığı (toplamda 7 yatırımcıdan $200M) Barselona bazlı mobil seri ilan / P2P pazaryeri uygulaması Letgo, Türkiye’de de televizyonlarda zırt pırt karşımıza çıkan kısa ama “çarpıcı” reklamlarıyla adeta beynimizi matkapla delmek için en az birkaç milyon dolar harcamıştır değil mi?

Gelin ne kadar televizyon reklamı yapmışlar önce ona bir bakalım…

Letgo Haziran 2016’da 2052 GRP ile İlk 10 TV Reklamvereni Arasında, Sadece 20–26 Haziran arası 754 GRP (Kaynak: Cereyan Medya)
Ağustos’ta GRP’si biraz düşmüş ama siyasi konjonktür ve yaz/bayram dönemi sebebiyle Letgo 1633 GRP ile 7. sıraya kadar yükselmiş. (Kaynak: Cereyan Medya)
Letgo Kasım’ın ilk haftası 323 spotla ilk 15 arasında ancak 15-20″’lik kısa versiyonlarla toplam sürede ilk 15’e girememiş. Öncesinde 26 Eylül-2 Ekim döneminde ise tam tersi 30″ spotlarla süre bazında 6431 saniye ile 11. olurken spot adedinde ilk 15’te yer almamış. (Kaynak: MTM)

Burada yaratıcı içeriğe girmeyeceğim ama itiraf etmek gerekirse CP+B Londra imzalı olduğunu tahmin ettiğim kısa reklamlar epey komik. Yalnız bunca reklama rağmen önemli bir şeyin bozuk olduğunu düşünüyorum.

Letgo’nun, Türkiye’de ve Dünyada yaptığı onca yatırımın karşılığını alabildiğini söyleyebilir miyiz? Bu soruya cevap verebilmek ve sorun tespiti yapabilmek için önce uygulamanın penetrasyonuna, ardından sosyal medya platformlarındaki performansına bir göz atalım:

Mobil Uygulama Penetrasyonu

Letgo Türkiye’de şu anda Play’de 5, App Store’da ise 7. sırada. Her ikisinde de Alışveriş kategorisinde lider.

Letgo en çok indirilen ücretsiz iOS mobil uygulama listesinde Türkiye’de hâlâ ilk 10’da. Yani reklamlar işini layıkıyla yapıyor.

Letgo’nun en çok izlenen ilk 3 Youtube reklamı toplamda ABD’de 12.38M, Türkiye’de ise 3.25M kez izlenmiş.

Hem ABD’de hem de Türkiye’de reklamlarının Youtube’da izlenme rakamları (Youtube reklam dopingi sayesinde de olsa) milyonlar seviyesinde.

25 Ağustos’ta Letgo şöyle bir basın bülteni yayınlamış:

letgo İlk Yılında 30M İndirilme & 13.2M Aktif Kullanıcıyı Geçti

  • 2. yılın sonunda ABD pazarında $13.2B’lık işlem gerçekleştirmeyi hedefliyor (???)
  • Uygulama üzerindeki satıcılar ve mesajlaşma sayıları aylık %21 ilâ %40 arasında büyüyor
Son 30 günde Türkiye’de 23 bini Android, 195 bini iOS olmak üzere 218 bin kez indirilmiş. Dünya çapında 2.6 milyon kez indirilmiş, %8.4’ü Türkiye’den

Bu veriler ışığında kabaca Letgo’nun Türkiye’de de toplam 2.5 milyon kez indirildiğini ve 1.1 milyon aylık aktif kullanıcısının olduğunu tahmin mümkün. (Maalesef tutunma, aylık ve günlük aktif kullanım verilerine ücretsiz erişim yok.)

Letgo iki turda 100’er milyon dolar, toplamda $200M yatırım aldı. 2015 Eylül’ünde ilk tur yatırım sonrası bunun $75M’lık kısmını reklam ve pazarlama için kullanacaklarını duyurmuşlardı. Tahminen 2016 Mayıs’ındaki ikinci 100 milyon doların da büyük kısmını daha önce $40M yatırım almış yine Barselona bazlı Wallapop’u satın almak için kullandılar.

Bu durumda (hepsini harcadılarsa) Letgo’nun CPI’ı (uygulama indirtme maliyeti) $2.5 [$75/30M]. CpLUI yani sadık kullanıcı başına uygulama indirtme maliyeti ise $5.6 [$75/13.2M] civarı. Bu rakamlar ABD ortalamalarının yaklaşık 2 katı. İndirilen uygulamaların önemli bir kısmı Türkiye gibi CPI’ın düşük olduğu ülkelerden gelince, epey verimsiz. (Ha paranın daha yarısını kullandık, dolayısıyla Şubat 2017’ye dek 60M indirilme ve 30M aylık aktif kullanıcı açıklarız derlerse bir derece.)

Ağustos 2016’ya dek 12 ayda 30M kez indirildiyse, ayda ortalama 2.5M indirilme yapar. İlk 3 ay bu ortalamanın çok altında başladığını tahmin edersek, Ağustos 2016 rakamı 4 milyonu geçmiş olmalı. Oysa Ekim 2016 için hâlâ sadece 2.6M indirilme raporlanması pek umut vaad etmiyor. Öyle katlanarak büyüme söz konusu değil.

İlk 12 ayda 30M İndirilme Senaryosu

Facebook

7 Ekim’de Facebook’un Marketplace duyurusuna istinaden şöyle bir tivit atmışım.

O zaman dikkatimi çekmemişti ama şimdi Facebeook’ta arayınca bugüne dek sadece 7 arkadaşımın 13 ilan paylaştığını, 3 arkadaşımın da Letgo ile ilgili mesleki (reklam/business) yorumlar yaptığını gördüm. Mesleki yorumları saymazsak 634 arkadaşım içinde ilan paylaşanlar sadece %1.1’e tekabül ediyor.

Letgo, 69 bin takipçisi (letgoapp / letgoturkiye ABD, Türkiye, Kanada, İtalya, İsveç, Norveç dahil) olan Facebook sayfasında kendini şöyle tanımlıyor:

Bulunduğun çevrede, ikinci el eşyaları alıp satmak için hızlı ve eğlenceli bir yol.

SATMAK İÇİN PRATİK BİR YÖNTEM
Hızlıca fotoğraf çek, açıklama yaz ve yayınla. Elektronik eşyalarını, aksesuarlarını veya mobilyalarını satmak hiç bu kadar kolay olmamıştı. Hem de ücretsiz!

AVANTAJLI FİYATLAR
Perakende fiyatlara göre %80’e varan oranla daha hesaplı ürünler!
Her hafta yayınlanan birbirinden havalı, yepyeni ürünleri keşfet.

SAMİMİ VE GÜVENLİ MESAJLAŞMA
7/24 açık bir ikinci el pazarındaymışçasına ilgilendiğin ürünlerle ilgili sorular sorabilir, teslimat şekli veya yeri ile ilgili anlaşabilir yada sadece bir “Selam’’ gönderebilirsin!

Buradaki mesajlaşma vurgusu ve “selam” gönderme önerisi özellikle Türkiye’de platformun suyunu çıkarır. Detayına aşağıda gireceğim.

200 milyon dolar yatırım almışsın, milyonlarca dolarlık reklam yatırımı yapmışsın Facebook’ta dünya çapında 69K beğeni, 5.5K etkileşim. Biraz hayal kırıklığı değil mi? Tamam amacın “like” değil, “uygulama indirtmek” ama yine de…


Facebook reklam panelini biraz mıncıkladığımızda ilginç veriler elde edebiliyoruz. 45 milyon Facebook Türkiye (aylık aktif) kullanıcısı arasında Letgo ile ilgili olabilecek olanların toplamı 5.1 milyon, yani toplamın %11.3’ü olarak karşımıza çıkıyor. Facebook’u her gün kullanan 27 milyon kişi içinde ise 4.1 milyon yani %15. Esasen hiç de fena değil gibi.

Bu 5.1 milyonun:

  • %21.5’i kadın, %71’i erkek. %2 (100 bin) cinsiyet belirtmemiş.
  • %25’i İstanbul’da, %43’ü İstanbul, Ankara ve İzmir’de yaşıyor.
  • %9.2’si 18 yaş altında, %25.5’i 19–24, %23.5’i 25–30, %25.5’i 31–39, %14.7’si de 40+ yaşında.
  • %29.4’ü iOS, %86.3’ü Android kullanıyor. %15.7 her iki platformu da kullanan bir kesişen küme var.
  • %12.3’ü iPhone 6 türevlerini, %3.5’i ise iPhone 7 türevlerini kullanıyor. %13.6’sı daha eski model vea iPad kullanıyor.
  • %11.3’ü iOS 9 ve üzeri, %19.6’sı iOS 10, %86 Android türevleri kullanıyor. (kesişimler var)

Yani bu kaba analizle uygulamayı indirenlerin alım gücü ve SES dağılımı açısından da bir sıkıntı yok gibi. (Ya da belki video izlenme istatistiklerini şişirenFacebook’a hiç güvenmemek lazım.)

Facebook Reklam Paneli Müthiş Bir Pazar Araştırma Aracı

Facebook’ta dünya çapında Letgo ile bir şekilde ilişkili olabilecek kişi sayısı da 16.3M gözüküyor, bu durumda Letgo için sadece Türkiye kaynaklı 4–5 milyon kullanıcı (%25+) epey önemli bir yer tutuyor.

Dünya Çapında, Letgo ile İlgili Facebook Kullanıcı Sayısı: 16.3M

Bu arada 69 bin takipçisi olduğu gözüken uygulama sayfası için Facebook yine dünya çapında aylık 1 milyon aktif kullanıcı öngörmüş. Burada Facebook reklam paneliyle çok çelişkili bir durum ortaya çıkıyor. Facebook kullanıcısı olup Letgo ile ilişkili her 16 kişiden sadece biri mi (%6) aylık aktif kullanıcı?

Twitter

Twitter’da resmi Letgo hesabının 35 bin takipçisi var. [@LetgoTurkiye hesabı da sadece 6 bin 500 takipçiye sahip.]

Twitter’da benim takip ettiğim sadece 5 hesap @Letgo’yu takip ediyor. Bunlardan biri reklam ajansı CP+B, diğeri Twitter’ın @Verified hesabı, biri reklamcı, biri yazılımcı. @LetgoTurkiye’yi takip edense yok. Facebook’ta da arkadaşlarımdan Letgo’yu beğenen yoktu.

Benim takip ettiğim ve Letgo’yu da beğenen hesaplar

Twitter’da uygulamanın sosyal paylaşım kalıbı “Letgo’da ne” anahtar kelimeleri ile arama yaptığımızda 3 Temmuz 2015’ten bu yana şu sonuçlar çıkıyor: (Firehose rakamları)

“Letgo’da ne” kalıbıyla Twitter’da yapılan paylaşımların %65’i ilan gezenlerin, %35’i satıcıların. Bu paylaşımların %47.5’i doğrudan Twitter, %52’u Facebook üzerinden Twitter’da paylaşılmış. Doğrudan Twitter’dan yapılan paylaşımlarının %63.7’si mobil uygulamadan yapılmış.

13 Kasım İtibarıyla Yapılan “Letgo’da ne” Twitter Paylaşımları

Instagram

Instagram’da Letgo’nun 87 bin takipçisi mevcut. Orada kısmen daha iyi daha iyi durumda.


Neticede kurulmasından bu yana 14 ay geçmesine rağmen Letgo hiçbir sosyal platformda henüz 100 bin takipçi barajını aşamamış.

Daha detaylı bir sosyal medya analizi elbette yapılabilir ancak özellikle Türkiye’de bu kadar bol GRP’li TV reklamına, sürekli en çok indirilen ilk 10 ücretsiz uygulama arasında olmasına rağmen sosyal medya paylaşımları (Twitter’da 7 bin 500 civarı) epey sınırlı.

Sizce de tuhaf değil mi? Milyonlarca dolarlık televizyon reklamı yap, ama sosyal medyada alım/satım olarak titreşimi, yankılanması duyulmasın. Reklamlarda sorun olmadığını biliyoruz, bu durumda uygulamanın mekaniğinde ciddi bir sıkıntı olmalı.

Mobil uygulamaları kârlı ve yatırım yapılabilir yapan “forced viral” veya “viral loopdediğimiz kendinden bulaşıcılık mekanizması. Paylaştıkça katlanarak büyüyen fenomenler. Facebook’tan Twitter’a, Whatsapp’tan Instagram’a, Farmville’den Pokémon Go’ya hepsi içinde bu mekanizmayı barındırıyor. “Airborne” yani havadan bulaşmayan ve illa enjektörle insanların ense köküne zerk edilmesi gereken çok tehlikeli bir nezle virüsü düşünün. Pek o kadar endişelenmezdik değil mi?

CP+B’nin ürünün içinde entegre olmayan bu viral döngüyü aşağıda detayını göreceğiniz Letgo Commercializer kampanyası ile ile desteklemeye çalışması da bundan.

Letgo Commercializer

CP+B, Letgo lansmanı için yaratıcı reklamların yanı sıra bir de Commercializer adlı video reklam uygulaması hazırlamış. Seçtiğiniz şablonu kullanarak hazırladığınız ürün satış videosunu kendi sosyal çevrenizle paylaşıyorsunuz. CP+B’nin 19 Ağustos’ta yayınladığı bültende Letgo Commercializer uygulamasıyla 1.16 milyon video paylaşıldı denmiş…

Dolph Lundgren’li Letgo Commercializer

13 Nisan 2016’da paylaşılan ilk tivit aşağıda. Toplamda #letgocommercializeretiketiyle düne kadar sadece 12.191 tivit paylaşılmıştı. Demek ki 1.1 milyon paylaşım Facebook ve email üzerinden yapılmış! ABD’de 67M aktif Twitter kullanıcısına karşılık 229M aktif Facebook kullanıcısı olduğundan şüpheli bir durum. 69 bin Facebook hayranı olan hesabın uygulamasının Facebook’ta 1 milyon kez paylaşıldığına inanalım mı?

Adweek haberinde Twitter’ın hiç referans verilmemesi Facebook’ta paylaşımların çok azının herkese açık yapıldığı düşünüldüğünde şu kullanışlı açıklama da oldukça düşündürücü.

“That’s great, purely as a numbers thing, but if you go onto Facebook and you search the hashtag #LetgoCommercializer, the very tiny number of people who have their Facebook profile comments set to public — if you just read through those, the kind of feedback we’re seeing is almost unheard of,” said Jay Gelardi, CP+B Miami executive creative director.”


Teşhis

  1. Sosyal Alışveriş Bizde İşlemiyor: Amerika’da eski eşyalarınızı “Garage Sale” ile satmak istediğinizde daha ziyade civarda yaşayan ve çoğunlukla pek de ilgi ve alakanız olmayan komşularla tanışıp sosyalleşmeniz için bir fırsat oluyor. Bizde zaten yaygın bir “Garaj Satışı” alışkanlığı yok (garaj da yok zaten). Komşuluk ise çok önemli olduğu için komşular yakın tanıdık, hatta çoğu zaman dost, arkadaş statüsünde. 10 yıllık kapı komşumuza çocuğumuzun artık oynamadığı, yepyeni oyuncağı satamayız biz, ayıptır. Eskilerimizi apartman görevlisine, mahallede veya uzak bir köyde ihtiyacı olanlara veririz. Bu yüzden özellikle Türkiye’de satmak istediğiniz bir ürünü Facebook’ta paylaştığınızda en yakın bir arkadaşınız ‘e ben bunu alırım’ derse, siz de ‘senin paran burada geçmez, almaya gel bahaneyle iki çift de laf edelim’ dersiniz. Bu yüzden özellikle Facebook gibi simetrik sosyal medya platformlarında yakın tanıdığa takılmasın diye ilan paylaşmaktan kaçınıyor olabiliriz. Yine benzer şekilde ‘bak gördün mü, elde avuçta ne varsa satıyorlar’ dedikodularından rahatsız olur Türk insanı…
  2. Katlı ve Taşmalı Süs Havuzu Problemi: Telifi bana ait bu benzetmeyi Gmail ve Facebook’un başarısına istinaden en az 12 yıldır anlatıyorum. Bir ürün, hizmet veya markayı, en kolay, en zahmetsiz ulaşabileceğiniz en geniş tabandan yola çıkarak yaymaya başlarsanız, sonrasında daha verimli üst kesimlere çıkarmanız mümkün olmaz. Öncelikle en alttaki en büyük havuzu dolduracak değil, suyu en üstteki küçük havuza kadar çıkaracak bir pompa düzeneği kurarsınız. Sular oradan taşarak sırayla alttaki havuzları doldurur ve havuz devridaim içinde görsel bir şölene dönüşür. Google 1 Nisan 2004’te ücretsiz ve sınırsız kapasiteli Gmail hizmetini davetiye ile yaymaya başladığında Silikon Vadisi’nden fışkıran bu kaynağın taşa taşa bana kadar ulaşması 5 ayı bulmuştu. Böylece Gmail Türkiye’de bilişim sektöründen reklam sektörüne bulaşır ve benimsenmeye başlar. Benzer şekilde Facebook’un 2005 yılında yine arzı kısıtlayarak .edu adresi kullanan Ivy league öğrencilerinden, 26 Eylül 2006’da tüm dünyaya yayılma serüveni tam da böyle başlamıştı. Türkiye tarafında çocukları ABD’de üniversite okuyan kalburüstü ailelerden gelen arkadaşlık davetleriyle yayılmaya başlayan Facebook bu şekilde tabana zaman içerisinde yayılır. Facebook da Letgo gibi televizyon reklamlarıyla bangır bangır bağırsaydı ücretsiz bir hizmet için asla yeteri kadar ‘serin’olamayacaktı. Facebook servisini ilk günden herkese açık yapıp Friendster veya Yonja gibi üye bazının kontrolsüzce ve anonim büyümesine aldırış etmeseydi yine asla Facebook olamazdı. Facebook daveti size ilk önce evinize gelen bir ustadan gelseydi üye olur muydunuz?
Katlı Süs Havuzu: Fıskiyeli ve Taşmalı Analoji 🙂

Letgo Gerçeği

Bu çerçevede Letgo için maalesef Türkiye’de 2 gerçek var:

Letgo.com Ana Sayfası Hedef Kitleyi Samimiyetle Yansıtıyor
Letgo Ana Sayfasının Arzulanan Steril ve Minimalist Hali.
  1. Bu noktadan sonra A SES’e (sosyo-ekonomik sınıf) mensup kullanıcıları çekmeleri oldukça güç, B SES’e mensup kullanıcıları da aktif kullanıcı olarak tutmaları bence oldukça zor. Zira her ne kadar marka 10 numara ise de Abdi İpekçi Caddesi’nin az ötesinde Tenekeciler Mahallesi olduğu için konum bazlı içerik sosyal çitlerle çevrilemiyor, dolayısıyla farklı beklentide olanlar için içerik değersizleşiyor. Facebook konum verisini arkadaşımın arkadaşları filtresiyle pekiştirerek bu sorunu bir nebze çözecektir. Letgo, konum bazlı nakit ödemeli pazaryeri çözümü olarak C1C2 SES ve piramidin altına doğru büyüyebilir. Ne Marketplace’e hazırlanan Facebook’un ne de Google’ın Letgo’ya ihtiyacı yok. İsterlerse Letgo’yu 3 ayda sollarlar. Letgo ve yatırımcıları her an çaktırmadan IPO ile şişirdikleri balondan atlayıp küçük yatırımcıyı tokatlayabilirler. İkinci Groupon vakası olabilir.
  2. Taşıma suyla değirmen dönmez. Şu anda herhangi bir gelir modeli ve viral döngüsü olmayan Letgo yatırımcı parasını televizyon reklamlarına gömerek eşik benimsenme seviyesini aşmaya, bir anlamda kütleçekim etkisinden kurtulmaya çalışıyor. Ancak bunca reklama rağmen bir yılda 30 milyon indirilme ve 13 milyon aylık aktif kullanıcı rakamlarına bakılırsa bunu başarmak için yeterli hıza ulaşmış gözükmüyor. Sosyal medyada paylaşım ve takipçilerinin de az olması markaya bağlılığın yüzeysel olduğunu gösteriyor. Şu aşamada yakıt bittiği anda, Letgo okyanusun serin sularına gömülebilir.

(Bu kadar olumsuz konuştuğum son start-up’lar Foursquare ve Groupon’du:

Groupon’un Düşüşü

Google Trends

Google’da dünya çapında arama trendlerine baktığımızda Letgo’da en büyük patlamayı yine Türkiye’nin yaptığını görüyoruz.

Lâkin Türkiye’ye döndüğümüzde esas ilginin Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan olduğu görülüyor. İstanbul’la (40) karşılaştırıldığında Tunceli ve Siirt’teki ilginin %100 seviyesinde olması dikkat çekici.


Kendi çevremde durum nedir merak ettiğimden dün Twitter takipçilerim arasında küçük bir anket yaptım.

Sonuçlara göre yanıt verenlerin %34’ü uygulamayı indirmiş fakat %22’si hiç kullanmamış. %36 indirmedim derken %30 gibi ciddi bir oranda da Letgo’nun ne olduğunu hâlâ bilmeyenler var.


Letgo İçerik ve Deneyim

Uygulamanın biraz da çaresizce mesajlaşmayı teşvik etmesi büyük sıkıntı. Tacizcilerden kadın tüccarlarına, ‘Bylock’çulardan uyuşturucu tacirlerine işi olan olmayan herkes Letgo’ya üşüşür. Özellikle kadın satıcılar için konum bazlı karşılıklı satış oldukça riskli. Ayrıca uygulamadan eskort hizmet ilanlarının paylaşılması (uygulama içinde silinmiş olmalarına rağmen sosyal medyada yaşıyorlar) da dikkatimi çekti. Şuradaki şikayetin benzerini bugün bir arkadaşımdan da duydum, alıcılar illa eve gelip almak istemişler, evde yalnız mısın diye sormuşlar. Şu şekilde amacının dışında kullanıldığını düşündüğüm uygunsuz ilanlar var veya şu aşağıdaki sunumlar platformun “başka amaçlara” yönelik kaçırıldığını (hijacking) düşündürtüyor:

Yün etek sunumu ve “sadece ayakkabılar satılıktır” notu

Bir de şöyle bir video var. Letgo Türkiye içindeki trol ilanlardan derlemişler… Epey fena.


Tüm bu olumsuz düşüncelerim esnasında benim için “algıkıran” fırsatı yaratacak bir kullanıcı senaryosu oluştu. Oğlumun eski snowboard ayakkabılarını (3 çift) satmaya niyetlendim. Masa başına geçtim ilanları Sahibinden ve Gittigidiyor’a koydum, ancak kanepede yatarken şu Letgo’yu da deneyeyim madem dedim. Birbirinin çok benzeri farklı numaralardaki 3 snowboard ayakkabısını ayrı ayrı (uygulama ilanları kopyalayıp üzerinden değişikliğe de izin vermiyor) ilan olarak ekledim. Hemen akabinde muhtemelen aklıevvel bir algoritma marifetiyle ilanlardan ikisinin ilkiyle mükerrer olduğu için silindiğine dair e-postalar geldi. Benim için Letgo o anda kanepede yatarken bitti.

Bu arada dün bir kullanıcı hanımefendi “herhalde yalnızlıktan canı sıkılmış” şu mesajı attı.

Çocuk bu, ayak büyüyor kabını da satıyoruz. Sana ne? Lâkin eminim bu tür muhabbetler için platforma gelen ve alım satım bahanesiyle sosyalleşenler, ayakkabıya niyet başka işlere kısmet meraklıları çoktur.

Tedavi

Letgo için belki çok geç ancak, mobil ilan pazaryeri uygulamalarına yatırım yapacaklar için dikkat edilmesi gerekenler:

  1. Arzı kontrollü serbest bırak. Sanatçılara, reklamcılara, tasarımcılara, AB üst gelir gruplarına, her alanda ortalama üzeri takipçili influencer’lara öncelik tanı. Bu grupların sattıkları eskiler vintage ve tasarım ürünlerdir, içeriği zenginleştirir.
  2. Asla amacın dışına çıkılmasına izin verme. Yonja.com’da olduğu gibi bir anda platformu elinde kaçırıverirler. Mesajlaşma işlevi ilan ve içerik kalitesinin önüne geçmemeli. P2P mesajlaşmalara belki de Letgo moderatör bot’ları da katılmalı. (Mesajlarınız kaydedilmekte ve modere edilmektedir şeklinde bir uyarıyla.)
  3. Ürün fotoğrafları için şablon ve rehberlik sağla. Sonsuz fon, ışık, sunumun önemini vurgula. Işık/açı/renk dengesini optimize eden veya ürünleri dekupe ederek strelize eden bir uygulama hazırla. Platformda kötü ürün fotoğrafı olmamalı. Her ilan amatör bir sanat eserine dönüşmeli. Bkz:Product Camera ve Airbnb.
  4. Uygulamanın sadece konum bazlı olması yeterli değil. Kullanıcı kendi gibi kullanıcıları sosyal süzgeçten geçirebilmeli. Kullanıcı kimliği anonimleştirilmeli ki en azından teslimata kadar ‘tanıdığa satış ayıbı’yaşanmasın.
  5. Mutlaka viral döngü uygulama DNA’sı içine enjekte edilmeli. Sosyal paylaşım yoksa uygulama kütleçekimi yenip yörüngeye oturamaz.
  6. Kullanıcı deneyimi önemli. Örneğin en basiti, mükerrer olduğu düşünülen bir ilan silinmeden kullanıcı uygulama içinden uyarılmalı ve teyit alınmalı.
  7. Barkod taranarak veya ürün adı girilerek ürün temsili resim ve detay bilgileri otomatik eklenebilmeli.

Uzun lafın kısası yatırımcıların bu şekliyle şu aşamada Letgo’dan uzak durmasında fayda var. Kullanıcılar için tavsiyem ise riski size ait.

Kaynak: https://medium.com/turkce/eskiye-ragbet-olsa-bit-pazarina-nur-yagardi-letgo-a37179edf0c4#.2hb37u2bo

TazeDirekt ve Türk Teknolojik Girişimcilik Ekosistemi

Hasan Aslanoba’ya çağrı: TazeDirekt’in hikayesini hep beraber bir öğrenme hikayesi & bir sonraki gıda startup’ının başarı hikayesi yapalım.

Bugün bir çok Türk girişimcisi şaşırdığı bir habere uyandı. Çok iyi gidiyor diye düşündüğümüz, Türkiye’nin gıda sektörünün en önemli girişimlerinden biri olan TazeDirekt sektöre veda ettiğini açıkladı. TazeDirekt, Türk girişimcilik ekosisteminin en önemli yatırımcılarından biri olan Hasan Aslanoba’nin projesi olduğu için bu beklenmeyen veda daha da şaşırttı. TazeDirekt’in neden kapandığı ve bir startup olarak geçirdiği devinim ve dönüşümle ilgili detaylar maalesef bu açıklamaların çoğunda geçiştirildi. “Piyasa koşulları ve operasyonel dengeler” bu kararı tetiklemiş. TazeDirekt’in neden kapanıp kapanmadığı esasında bir çok Türk girişimcisi ve yatırımcısının bir altı ay daha dillerine dolayacağı bir konu. Benim esas ilgilendiğim bu vedanın ve vedanın nasıl yapıldığının Türk girişimcilik ekosistemine uzun vadede nasıl yansıyacağı ile ilgili. TazeDirekt’in hikayesi Türk startup ekosistemi için neden önemli?

Başarısızlık korkulan bir şey olursa girişim ekosistemleri gelişmez.

Başarısızlık korkulan bir şey olursa girişim ekosistemleri gelişmez. Bu sektördeki bir çok kişi Londra’nın hikayesini bilir esasında. Ben de Chicago’da İngiliz Konsolosluğunda bir ticari ateşe ile Londra ve Chicago’yu girişimcilik ekosistemleri olarak karşılaştırırken, kendisine Londra’nın uzun zamandır girişimciliği destekleyen bir hub olmasına rağmen neden bir Silicon Valley olamadığını sormuştum. Kendisi bana sebeplerin tamamen kültürel farklardan kaynaklandığını anlatmıştı. İngiliz kültüründe “fail” etmenin (başarısız olmanın) kültürel olarak çok korkulan, kişinin uzun süreler peşini bırakmayan, ve toplumun hafızasında uzun süreler yer alan bir konu olduğunu söylemişti. Bir kariyerin hiç bir aşamasında başarısız olmadan, ayni veya az sayıda bir kaç şirket için uzun seneler çalışmanın İngiliz kültüründe başarı olarak algılandığını belirtmişti. Amerikan girişimcilik ekosistemini çok yakından tanıyan biri olarak bu beni çok şaşırttı. Burada ki “fail early, fail fast, fail smart” mottosu Amerika’da innovasyonu tetikleyen duruşlardan bir tanesi. Bir çok girişimciyi kendi 9-5 islerini bırakıp bir belirsizliğe ve bir fikrin, bir rüyanın pesinden koşmaya iten esasında başarısızlığın başarıya giden yolda bir basamak olduğunun düşünülmesi. Bir fikri denemenin ve yapmaya çalışmanın önemsendiği, başarısızlığın ise bir öğrenme sureci olduğu fikri buradaki girişim ekosistemlerini canlı tutuyor.

“Ya kimse istemezse?” “Ya tüketiciler sevmezse?” fikri bir çok innovasyonun ve teknolojinin pazara geç kalmasına ve seneler süren ürün geliştirme süreçleri sonunda pazarda karşılığını yitirmesine yol açıyor.

Türkiye sistemini de yakından tanıdıkça esasında başarısızlığın bizim ekosistemimiz için de korkulan bir şey olduğunu gördüm. Girişimciler başarısızlıktan korktukları için senelerce ürünlerini geliştirip en ufak bir şekilde pazarda denemeye yanaşmıyorlar. İki sene boyunca sırf ürün geliştirme yapmış, pazara ne zaman çıkıyorsun diye sorunca iki sene sonra diyen girişimciler tanıyorum. Bu başarısızlık korkusu sebebiyle, pazar Türk girişimcilerinin bir çoğu için adil kuralları olmayan bir siyah kutuya dönüşüyor. “Ya kimse istemezse?” “Ya tüketiciler sevmezse?” fikri bir çok innovasyonun ve teknolojinin pazara geç kalmasına ve seneler süren ürün geliştirme süreçleri sonunda pazarda karşılığını yitirmesine yol açıyor. Ekosistemin içinde başarının başarısızlıklardan geçerek öğrenilen bir şey olduğunu, pazarda fail etmenin esasında bir son değil bir öğrenme sureci olduğunu daha iyi açıklamamız lazım. Bu bağlamda TazeDirekt’in neden hiç pivot yapmadan direk kapatıldığı da benim için bu veda haberinin gizemli taraflarından.

Ben hayatımda hiç bir ülkedeki girişimcilik toplantılarında Türkiye’de gördüğüm kadar lacivert takım elbiseli veya döpiyesli insanı bir arada görmedim.

Türkiye’de hala hiyerarşik yapılı, finansal ve kurumsal oyuncuların egemen olduğu bir girişim ekosistemi var. Ben hayatımda hiç bir ülkedeki girişimcilik toplantılarında Türkiye’de gördüğüm kadar lacivert takım elbiseli veya döpiyesli insani bir arada görmedim. Ve gördüğümde gözlerime inanamadım. Esasında bu görünüm sadece giysi ile ilgili değil. Ekosistemin nasıl bir kültürü olduğunu çok acık gözler önüne seriyor: hiyerarşik ve corporate tadında. Böyle olunca başarısızlık öğrenilen bir şey değil, aynen büyük bir şirketin yıllık değerlendirmelerindeki yaklaşımıyla ekosistemde değerinizi yitirdiğiniz bir olgu olarak algılanmaya başlıyor. Ekosistemde finansal ve kurumsal oyuncuların biraz daha görünmez olup perde arkasına geçerek innovasyonun öne geçmesine izin vermeleri gerekiyor. Fikri kutlamamız lazım, yatırımı değil. Founder’a odaklanmamız lazım, yatırımcıya değil. Hikaye öğrenme hikayesi olmalı, başarısızlık hikayesi değil. TazeDirekt’in hikayesinin de öğrendiğimiz bir hikaye olarak Türk ekosistemindeki yerini alabilmesi için bazı detayların açıklanması ve açık olarak tartışılması gerekiyor.

Bugün itibariyle TazeDirekt bir çok pitch yarışmasında, yatırım görüşmelerinde veya köşebaşı sohbetlerinde gıda sektörüne girmek isteyen startup’larin önüne bir hayalet olarak çıkacaktır.

TazeDirekt’in hikayesinin transparan bir şekilde açıklanmaması gıda sektöründe innovasyon ve girişim fikirlerini yavaşlatır. TazeDirekt’in hikayesinin açıklanmaması ile bundan sonra gıda sektörüne girmek isteyen bir çok girişimci için bırakılan mesaj esasında şudur: “Eğer Aslanoba bile o kadar sermaye ve bağlantıya rağmen bu sektörde yapamadıysa demek ki bu sektörde innovasyon yapmak çok zor.” Bugün itibariyle TazeDirekt bir çok pitch yarışmasında, yatırım görüşmelerinde veya köşebaşı sohbetlerinde gıda sektörüne girmek isteyen startup’larin önüne bir hayalet olarak çıkacaktır. “TazeDirekt’den farklı ne yapacaksınız?”

Ekosisteme doğru mesajı verelim, TazeDirekt’in hikayesini hep beraber bir öğrenme hikayesi ve bir sonraki gıda startup’ının başarı hikayesi yapalım.

Hasan Aslanoba’nin Türk girişim ekosistemine verdiği önemi, katkılarını, ve bir çok başarılı yatırımını Türkiye’de herkes biliyor. Sırf bu ekosistemin büyümesindeki çabaları ve bu ekosisteme olan gönül bağı sebebiyle Hasan Aslanoba TazeDirekt’in hikâyesini ve vedaya götüren süreci açıkça paylaşmalıdır. Eğer başarılı bir girişimci veya yatırımcı olarak Hasan Aslanoba bunu yapabilirse ekosistemdeki başarısızlık anlayışının değişmesinde çok büyük bir rol oynar ve başarının bu tip hikayelerden sonra geldiğinin altını çizebilir. Hasan Aslanoba’yı ekosisteme verilecek daha uzun vadeli ve büyük zararları önlemek adına ve daha sonra benzer veda süreçlerinden geçecek girişimcilere örnek olması adına, TazeDirekt’in hikâyesini ve yasadığı sureci, zorlukları, ve finansal performansını transparan olarak paylaşmaya davet ediyorum. Tahmin ediyorum ki bir çok Türk yatırımcı, girişimci, ve mentor de bu vakadan ve Aslanoba’nin bu vakaya yaklaşımından çok şey öğrenecektir. Detayları saklandığı surece bu sanki bir başarısızlık gibi algılanacaktır. Türk ekosistemi için çok önemli bir gün.Ekosisteme doğru mesajı verelim, TazeDirekt’in hikayesini hep beraber bir öğrenme hikayesi ve bir sonraki gıda startup’inin başarı hikayesi yapalım.

Kaynak: https://www.linkedin.com/pulse/tazedirekt-ve-t%C3%BCrk-teknolojik-giri%C5%9Fimcilik-ekosistemi-ilhan?trk=v-feed&trk=hp-feed-article-title-share

Tazedirekt’e ne oldu?

Sadece bir kaç ay öncesine kadar Aslanoba’nın CTO’su olarak çalışıyordum. Yani, Hasan Aslanoba’nın hayal ettiği ve gerçekleştirmek için onmilyonlarca dolar harcamaktan kaçınmadığı Tazedirekt de dahil girişimlerin tüm web ve mobil uygulamalarında hazırlanmasında çorbada tuzum vardır. 1 Kasım itibariyle de kariyerimde bir değişiklikle Aslanoba’daki vazifemden ayrıldım ve başka bir şirkete geçtim.

Öncelikle kısaca bu süreçte neler yaşadığımı anlatmaya çalışayım.

Hasan Aslanoba, Erikli Su’da yaptığı büyük exit’in başarısının ardından benzer bir başarıyı Türkiye Internet ekosistemine kazandırmak için kollarını sıvamış bir girişimci ve yatırımcıdır. Cebinde yüzmilyonlarca dolarla kalkıp gidip bir ada satın alarak, güllük gülistanlık yaşamak yerine bu tercihi yapması ilk tanıştığım günden itibaren beni çok etkilemiştir. Zaten onunla çalışmak istememde onun bu idealist yaklaşımı çok etkili olmuştur. 2 yıl birebir kendisi ile yanyana çalıştım. En ufak bir tereddütüm olmadan söylüyorum, gerçek bir vatansever, serveti ile elinden geldikçe ülkesine bir katkıda bulunmaya çalışan bir kişidir. Bana ya da bir başkasına üçkağıt yaptığına da hiç tanık olmadım.

Bugün… Yani 18 Şubat günü posta kutuma düşen bir haber ile resmen sarsıldım. 2 senedir, yüzlerce kişi gözlerimizden yaş gelerek çabaladığımız girişimimiz kapanmıştı! Nasıl olur, daha dün satış rekoru kırmıştı, radyo reklamları başlamıştı. Bugün ne oldu da böyle oldu diye hemen ofisteki takım arkadaşlarımı aradım. Ardından da dayanamadım kalktım ofise geldim.

Tazedirekt, gerçekten de Hasan Aslanoba’nın en büyük hayaliydi. Webrazzi’de ve daha pek çok mecrada anlatılanların hepsi birer gerçek. Bundan 3–4 sene önce 1000 dönümün üzerinde arazide gerçek sertifikalı organik tarım yapmak için temelleri atmış. Ardından binlerce hayvanın bir otel konforunda semirebileceği besi çiftliklerini kurmuş. 15 dönümün üzerinde kapalı alanı ile Bursa, Mustafakemalpaşa’daki fabrikasında dev bir sipariş toplama merkezi kurmuş. Soğuk hava zinciri olan onlarca kamyon, kamyonet ve panel van satın almış, dağıtım personelini istihdam etmiş ve eğitmiştir. Yani çiftlikten eve gelene kadar tüm zinciri kendisi fonlamış, dünyadaki en yüksek standartları tutturmuş ve 35 milyon dolarlık bir yatırımın altına yatmıştır.

Ben Aslanoba bünyesine bu operasyonel yatırımların büyük bir kısmı tamamlandıktan sonra dahil oldum. Hatta geldiğimde gördüğüm tablo beni çok şaşırtmıştı. Dışarıdan basit bir e-ticaret girişimi görünen iş, Hasan Bey tarafından öylesine ciddiye alınmıştı ki, sipariş toplama merkezinin ve operasyonun sağlıklı yürümesi için milyonlarca dolar harcanmış, hijyen ve kalite için hiç bir masraftan kaçmamıştı. Hatta operasyonu o kadar çok önemsemişti ki, sağlıklı yürümesi için tam teşekküllü bir SAP uygulaması ben daha gelmeden önce yapılmıştı. Daha 1 lira fatura dahi kesmeden belki 10 sene sonrasının yatırımları yapılmış bekliyordu.

Tabii bu kadar büyük bir operasyonun da sağlıklı işletilebilmesi için bir o kadar da personele ihtiyaç vardı. Ben işe başladığım zamanlarda, yani 2014 başlarında 150 civarı olan personel sayısı, işten ayrıldığımda yani 2015 Ekim sonunda 250’yı geçmişti. Tam rakamlara hakim değilim ama sanırım Tazedirekt kapandığında 400’ün de üzerindeymiş.

Bu personelin çok büyük bir kısmı mavi yakalı ve operasyonda görev yapan personeldi. Belki de sayısı 100’ün üzerindeki tedarikçiden ürünlerin temini, paketlemesi, hazırlanması, çiftliklerin işletilmesi, lojistiği, büyük şehirlerde evlere kadar teslimatı için uğraşan insanları kastediyorum. Aynı zamanda sanırım 80–90 kadar beyaz yakalı personel de Bursa fabrika ve İstanbul’da Akkom Plaza’da görev yapıyordu.

Beyaz yaka personelin içerisinde operasyon ekiplerinin yöneticilerinin yanısıra benim sorumluluğumda tam teşekküllü bir teknoloji ekibi, ayrıca bir pazarlama ekibi ve finans & muhasabe ekipleri mevcuttu. Tüm uygulamaların tasarımından, fotoğrafların çekilmesine, içeriklerin hazırlanmasından, adwords, seo, sosyal medya hesaplarının yönetimine, mobil uygulamalara, eticaret uygulamasının hazırlanmasına ve hatta SAP uygulamalarının çalışmasına, çağrı merkezinin altyapısından veri merkezine tüm altyapıyı kendi personelimiz yönetmekteydi. Ekibin en önemli özelliği inandıkları bu işte kendi şirketleri gibi canla başla çalışmalarıydı. Zaten bu kadar kısa sürede bir love mark yaratabilmenin arkasındaki başarı da bu inanç ve sevgiydi.

Ben bugün de, Tazedirekt’in arkasında çalışan ekiple gurur duyuyorum. Gerçekten de Türkiye’de eşine benzerine az rastlanır bir ürün ortaya çıkarttılar. Gerek tasarımı, gerek teknoloji, gerek verdiği mesajla tam bir başarı hikayesiydi. 1 yıl kadar kısa bir sürede sıfır noktasından günde 1300 sipariş alan ve ayda 2 milyon liranın üstünde ciro yapan bir şirkete ulaşmak… Her ay istikrarlı, ciro bazında %30 büyüme yakalamak kolay bir iş değildir takdiriniz. Hesap kitap ortada, her ay %30 büyüyerek 2017 yılına gelmeden aylık cironun 10 küsür milyon olması hiç de zor bir hedef değildi. Ama maalesef her şey 18 Şubat günü ansızın bitti!

İnternet’te Tazedirekt’in kapanması ile ilgili haber düştükten sonra… insanlar yok SEO yapmayı bilmiyorlardı, yok site tutmamıştı, yok Türkiye’de bu işler olmaz. Yok fiyatlar pahalıydı. Yok, çok fazla marketing yapıyorlardı, aslında satışları kötüydü, yok mafya tehdit etmişti vs… saçma sapan yorumları okuyorum. Bunların hepsi yalan dolan. Bu yazıyı da bu nedenle yazıyorum. 17 Aralık 2015 tarihinde Webrazzi’de yazılmış şu makaledeki bilgiler birebir doğrudur. http://webrazzi.com/2015/12/17/aslanoba-aylik-yuzde-30-buyuyen-tazedirekt-2016da-7-kat-buyumeyi-hedefliyor/

Peki her şey bu kadar güllük gülistanlıktı da neden Hasan Aslanoba bir sabah ansızın şirketi kapatmaya karar verdi? Kişilere takılmadan yukarıdaki detaylara bakınca sorun aslında gayet net. Operasyonun büyüklüğü, karlı bir girişim yaratmayı mümkün kılmıyordu. Küçük başlamak ve yavaş yavaş büyümek gerekiyordu. Bu kadar basit. Ki zaten sorunun operasyonel sebeplerle olduğu resmi ağızlardan da söylenmişti.

Bu güne kadar benim de girişimlerim oldu. Bazılarında başarılı oldum, bazılarında da başarısız oldum. Biliyorum ki bu işin tabiatı gereği, başarısız olmak da gayet normal. Hayatın bir gerçeği. Bir girişimci olarak uykusuz geçen çok gecelerim olmuştur. Çoğunlukla da finansal sebeplerden olur bu durum. Peki maddi bir sorunu olmayan bir kişinin de uykusu kaçıyor muydu? Evet… Bu işin paranın olup olmaması ile hiç ilgisi yok. Girişimcinin up-down’ları yani girişimci rollercoster’ı denilen şey servetten bağımsız olarak herkeste var.

Peki Hasan Bey iyi mi yaptı kötü mü yaptı? Bu sorunun tek bir cevabı tabi ki yok. Kendi açısından en doğru kararı verdiğine eminim. Neticede bu konuyu en derinlemesine düşünmüş ve onmilyonlarca dolar ve böylesine ses getirecek bir davranışın sorumluluğunu üzerine almış durumda. Markanın hayranı müşterileri ve personeli gibi ben de çok üzüldüm. Büyük kafa patlattığım, el emeği göz nuru bir ürün bir ekran görüntüsünü bile alamadan yok oldu gitti.

Hasan Bey bu kararın sorumluluğunu taşıyabilecek bir insan. Ben daha çok, işsiz kalan yüzlerce arkadaş için üzülüyorum. Bunlardan bazıları iş buldu bile ama daha ihbar süresi bile dolmamış, 1–2 ay önce işe girmiş yüzün üzerinde kişi için üzülmeden de edemiyorum. Umuyorum Hasan Bey’in de desteğiyle en kısa sürede onlar da iş bulacaklar. Aslanoba Grubu personelinin yasal haklarını her zaman fazlasıyla teslim eden bir firma olmuştur. Tabii ki Hasan Bey, işten ayrılan arkadaşların tüm yasal haklarını da teslim edecektir. Hiç kimsenin kuşkusu olmasın.

Bundan sonra ne olacak derseniz, piyasada benzer bir iş yapan şirketlerin müşteri sayılarında bir patlama olacağına kesin gözüyle bakıyorum. Dünyanın en zor eticaret alanlarından bir tanesi olan taze gıda dikeyinde Türkiye’de çok sayıda örnek var. Tazedirekt onlar için sektörü hazır hale getirdi. Şimdi kaymağını onlar yiyeceklerdir.

Sektörün zarar görmemesi her şeyden önemli. Artık Hasan Aslanoba’ya veya Tazedirekt’te büyük emek vermiş insanlara yüklenmeyi bırakalım ve yolumuza devam edelim. Olan oldu artık… başarı kadar başarısızlıklar da bize öğrenilecek şeyler sunuyorlar.7

Kaynak: https://medium.com/@umutgokbayrak/tazedirekt-e-ne-oldu-41365e8a140#.nrw4oouyx

“Edelkrone” Hikayesi ve Kadir Köymen

Yotoube’da “Başka Bir Şey” adında bi video serisine denk geldim, bitakım değişik adamlar değişik bişeyler peşindeydi. Yaptıkları çok hoşuma gitti. Biraz araştırınca altından Edelkrone adında bi firma çıktı. Kadir Köymen, eskiden kısa filmler çekip Youtube’da videolarla video prodüksiyon öğretirdi, şimdi Türkiye’nin en inovatif şirketlerinden biri olan Edelkrone ile kendi patentli tasarımlarını üretiyor.

Hemen aşağıdan videoları izleyebilir, paylaşabilir, daha fazla insanın ilham almasını sağlayabilirsiniz

Ofisleri ve yarattıkları “Kuluçka Merkezi” konsepti çok hoşuma gitti. Bikaç hafta sonra başka bi iş için Ankara’ya gittiğimde tanışmak ve Edelkrone hikayesini dinlemek üzere Kadir Bey’le irtibata geçtim, randevulaştık. Cumartesi günü öğle saatlerinde ailesiyle birlikte Tomorrow ofisindeydi, bizi çok güzel karşıladı. 1 saat için konuşmuştuk ama muhabbet o kadar doğal ilerledi ki farkında olmadan 2 buçuk saat geçmiş. Bu yazıda size Edelkrone ve Kadir Köymen’in “farklı” hikayesinden bahsedeceğim.

Kısaca bahsetmek gerekirse Edelkrone 2009 yılında kurulan, ödüllü tasarımlarıyla kamera aksesuarları üreten bir şirket. İnovasyonu ve yeniliği her zaman ön planda tutan vizyoner bir marka olarak Türkiye’de en çok patenti olan şirketlerden biri.

Kadir Köymen ise University of Nottingham’da aldığı makine mühendisliği ve işletme eğitiminin yanında sürekli kısa filmler çeken, sinemaya gönülden bağlı biri.


“Tomorrow” Ofisi

Şirketin bugünleriyle alakalı olan bölümünü başka bi merkezde yürütmeye devam edip, yarınlarıyla alakalı bölümünü Tomorrow Ofisi dedikleri Ar-Ge merkezi tadındaki ofislerinde yürütüyorlar. Ziyarete bi arkadaşımla birlikte gittim, ofis standartların dışında eğlenceli ve ilham verici. Burda çalışan kimsenin kendine ait masası yok, belli bi iş tanımları olmadığı gibi proje odaklı çalıştıkları için sürekli yerleri değişiyor. Kullanıma göre tasarlanmış farklı odalar var, mesela odaklanmak üzere yapılmış ve kapısının panjurla kapatıldığı kimsenin sizi rahatsız etmeyeceği çalışma odası. Özellikle panjur seçilmiş ki yavaş açılıp kapansın, girdiğinizde uzun saatler giriş-çıkış yapmadan çalışmaya devam edin. Burda çalışma saatleri yok ve çok farklı bi yönetim anlayışı var, yazının devamında bundan bahsedeceğim. Kahvelerimizi alıp köşedeki koltuklarda sohbete başladık.

Önce biz kendimizden bahsettik, daha sonra sohbet organik olarak devam etti.

“Kimse Yeni Bişey Peşinde Değil”

Karşımdaki adam gerçekten “değişik” bi adamdı. Yani bunu sadece bu kelimeyle anlatabiliyorum. Girişimcilikle ilgili biçok konuşma ve sunum dinledim, birsürü yazı okudum ama beni bu kadar düşünmeye iten, farklı açılardan bakmamı sağlayan nadir insanlardan. Sohbetin doğal olarak ilerlemesi için hiç soru hazırlamadan geldim ki zaten her cevabı benim için yeni sorular doğuruyor, yeni şeyleri sorgulatıyordu.

“Türkiye’de Girişimcilik” hakkında konuşmaya başladığımızda kimsenin yeni şeyler peşinde olmadığından bahsetti. Edelkrone olarak ellerindeki ürünü satışa sunmak ticari olarak mantıklı olsa dahi, piyasadakilerden farklı olarak bi yenilik getirmedikleri sürece onları satışa çıkarmıyorlar.

Fikir Değil ‘Problem’

İnsanlar problem çözme peşinde değil. Probleme saplantı derecesinde odaklanmalıyız. Önemli olan ürün değil, fikir değil, ‘Problem’.

Bazen iyi geçen bi etkinlikten sonra ya da güzel geçen bi haftanın sonunda motive olmuş ve çalışmaya hazır bi şekilde buluyorum kendimi. Ama ortada eksik bir şey var, peşinden gidebileceğim, inandığım bi fikrim yok. Bi süredir bu “fikir” meselesine çok takılmıştım. Projelerde nasıl ilerlediklerini ve beyin fırtınası meselesinin nasıl ilerlediğini sorduğumda bana kilit noktanın probleme odaklanmak olduğundan bahsetti.

Disiplin=İstirahat

Günümüzde en önemli yetkinliklerden zaman yönetimi konusunda neler yaptığını, bu konuyu nasıl aştığını sordum. Zaman meselesinin çok kritik olduğunu ve zamanını iyi yönetenlerin aslında her şeyi başarabileceklerini söyledi. “Yeterince zaman verdiğinizde herkes her şeyi düşünebilir.” Ben dış etkenlerden çok etkilenen biri olarak motivasyonumun dışa bağlı olduğunu söyledim. “O noktada disiplin devreye girer. Kendini motive etmenin bi yolunu bulmalısın. Aslında disiplin demek istirahat demek. Disiplinli insanlar hiç yorulmazlar.”

1+1+1≠3

Doğru insanları biraraya getirdiğinde değerleri toplanarak değil, çarpılarak artar. Birbirini tamamlayarak harika işler ortaya çıkarabilirler.

Eğer yaptığınız işi zaten yapmışlarsa artık ona kasmayın, yeni bi sektör bulun, tutkunuzun peşinden koşun.

Sinema sektörünü çok ayrı tutuyorum. Bu sektöre tutkuyla bağlıyım. Toplum olarak hikayelere, uyuşturuculara ihtiyacımız var ve sinema burda çok önemli bi rol oynuyor.

Marka olmak demek insanları iyi hissettirmek demek. İnsanlara memnun kalacakları güvenini vermişsen marka olmuşsundur.

Bu sırada sehpadaki bademlerden atıştıyorduk ve atıştırmanın önemli olduğundan konu açıldı. “Aslında çok basit ve ilkel varlıklarız. Gün içinde atıştırmak beynimize çevrede yiyecek olduğuna ve kıtlık olmadığına ikna etmemize yarar.” Gerçekten bu konuya nereden geldik bilmiyorum ama sohbet çok keyifli ilerliyordu. Bu sırada saatin nasıl geçtiğini anlamamışız, Kadir Bey’in bi e-posta atması gerekiyormuş biz de o sırada biraz daha ofisi inceledik. Ofisin her yerindeki değişik teknolojik oyuncaklar çok ilgimi çekti, kitaplığının fotoğrafını almayı da ihmal etmedim tabi. İçecek birşeyler aldık ve kaldığımız yerden devam ettik.

Çocukken Tam Bi Maker’dım

Çocukken bulduğum her şeyden yeni bişeyler üretme peşindeydim. Ben 8 yaşındayken eve bi kamera alındı, sokaklarda, tatillerde hep o kamerayla filmler çeker daha sonra onları analog olarak montajlardım. O zamanlar için çok teknolojik ve pahalı bi alet olmasına rağmen ailem o kamerayla oynamamı hiç bi zaman engellemedi. Bilinçli anne-baba’lar çocuklar için çok önemli. Bırakın çocuklar hata yapsın ve hatalarından öğrensin. Eğer sonucunda ölmeyecekse her konuda hata yapsınlar. Onları korkutmaktan ve korumaktan vazgeçin.

Bana kalırsa bu büyükler için de geçerli. Başarısızlıklarımızdan her zaman daha çok şey öğreniyoruz. Yetişkinleri de korumaktan ve korkutmaktan vazgeçin ki risk alabilsinler.

Okullar girişimci değil, girişimciye çalışan yetiştirir. Bazı insanlar liderlik konumunu alır ve peşine takipçileri takar. Bi lider bi takipçiyi anlayamaz, aynı şekilde takipçi de lideri.

Çok Farklı Bi Yönetim Anlayışı

Şimdi size benim çok hoşuma giden bir sistemden bahsedeceğim. Edelkrone’da 60 kişi çalışıyor, bu çalışanlar maaşlarına, tatillerine, mesai saatlerine, işe alım kararlarına, projelerin onaylanmasına kendileri karar veriyor. Nasıl mı?

Üzerinde çok dikkatle çalışılmış bi yazılım geliştirmişler. Yazılım için önce yetki planları belirleniyor. Şirketteki tüm çalışanlar ellerindeki 100 puanlık yetki puanını diğer çalışanlar için dağıtıyor. Verilen yetki puanlarını kimse bilmiyor sadece yazılımda saklanıyor. Daha sonra bi karar verileceği zaman oylama yapılıyor ve yazılım puanların oranına göre herkesin oyunu değerlendiriyor. İşte bu kadar.

Yani şirketteki her çalışanın, en vasıfsızına kadar hepsinin yönetimde söz hakkı oluyor. Şirkete yeni biri alınacağında onun maaşı herkesin maaşından kesilerek, ortak havuzdan ödeniyor ve işe alım kararlarını çalışanlar veriyor. Haftada iki kere fikirler ve projeler değerlendiriliyor ve hodri-meydan yapılıyor. Projenin devamı veya reddi yine oylamayla belirleniyor. Bana kalırsa bu sistem ortaya çok kolektif bir oluşum ve harika takım çalışmaları çıkarmış. Ben yakın zamanda bu sistemin başarısının kanıtlanacağına inanıyorum.

Artık Patent Almayacağız

Edelkrone’un Türkiye’de en çok patent alan şirketlerinden biri olduğunu söylemiştim, Kadir Bey bana artık patent almayacaklarını söylüyor. Nedenini sorduğumda ise halkın patentini almanın daha önemli olduğunu, biri ürünlerini taklit etse bile halkın onlardan yana olup onların ürününü tercih edeceğini söylüyor. Umarım öyle olur ama bana kalırsa Edelkrone *bu lig için fazla şerefli*.

İdoller İdollere Bakarak İdol Olmazlar

Daha sonra kendisine idol olarak gördüğü insanları soruyorum. Hepimiz gibi bazı insanlardan bişeyler öğrendiğini ancak bunların çok üstünde durmadığını söylüyor. İdoller yerine halka odaklanmamız gerektiğini, cevabın orda olduğunu düşünüyor. Yine beklemediğim yerden vuruyor.

Günde 5 Dakikanı Ver

Eğer kafanda yeni bişeyler varsa, bi işte iyi olmak istiyosan onun için sadece günde 5 dakikanı ayır. Yarım saat fazla gelebilir, 15 dk için bahane bulabilirsin ama 5dk sana hiçbişey kaybettirmez. Bunu her gün yap. Onu veremiceğin zaman aynaya bakama/yüzüne tükür. Yapamadığında utan kendinden ve kararlı bi şekilde devam et.

Einstein İzafiyeti Deadline İle Yetiştirdi

Kendine bi deadline koy ve kendini o işi yetiştirmek zorunda bırak. İnsan ne kadar güçlü olduğunu, ancak güçlü olmaktan başka çaresi kalmadığında görebiliyor. Einstein izafiyeti deadline’a bikaç ay kala yetiştirebildi. Yapmak zorunda olduğumuzda yapıyoruz.

Spor Da Biraz İşlerimiz Gibi

Beynin patladıktan sonra bile daha da üstüne git. Bu şekilde geliştirebilirsin, bu şekilde sınırını görebilirsin. Spor yapmak gibi, zorlarsan geliştirirsin. Vücudunu bunu yapabileceğine ikna et.

Küresel Düşünmeliyiz

Bugün ülkemizde hayata geçirilen fikirler genelde işe yerel pazardan başlıyor. Özellikle yazılımsal işlerde artık küresel olmak çok kolay. İngilizce bilmiyosan bile tut bi çevirmen, websitene bir de ingilizce seçenek ekle, reklamları dışarıya yönelt. İhracat yapmadığımız sürece girişimcilik bizi anca gelişmiş ülkelerin ivmesine çıkarabilir, onlardan iyi yapamaz.

Edelkrone bugün satışının neredeyse tamamını yurtdışından alıyor. Ben bu düşünceye kesinlikle katılıyorum. Türkiye ne kadar büyük bi pazar olsa da daha büyük düşünmeliyiz.

Kadir Bey’e bu ziyaretin benim için terapi gibi geçtiğini, kendisini daha çok sahnelerde görmek istediğimizi söyledim. Hepimizin ilham alması için de bu yazıyı yazdım. Her türlü yorum ve önerileriniz için lütfen bana ulaşmaktan çekinmeyin.


Kaynak: https://medium.com/@koraytekin/edelkrone-hikayesi-ve-kadir-k%C3%B6ymen-1f5a27f1d032#.2mkhxxr3d