New Economy, New Energy, New Leadership: The Lessons from Tesla’s Elon Musk

Build sports car

Use that money to build an affordable car

While doing above, also provide zero emission electric power generation options

This was the short version of the master plan that Elon Musk posted on Tesla’s website on August 2, 2006.

The intention of the master plan was to illustrate how seemingly separate and independent actions/objectives were all necessary for initiating the development of a “sustainable energy economy”.

Why is this important in 2017?

Well, I was in Kazakhstan in June to speak at the Astana Economic Forum. “New Energy — New Economy” was the main theme of the event.

During the Forum, speakers from all over the world discussed topics in the areas of sustainable economic growthinternational trade and infrastructureand innovations and “green economy”.

The EXPO 2017, which is also taking place in Astana, further spurs debates on “Future Energy”. Increased public concern regarding the environment, the depletion of fossil fuels and the impact of global climate change has compelled governments, NGOs and companies into taking action.

The debate mainly focuses on how new and renewable sources of energy (e.g., hydro, wind, solar) are currently replacing fossil fuels and how this process must be accelerated.

This raises a relevant, but often neglected question:

How should we organize and finance “new energy” in the new economy?

This question is difficult to answer. It is clear that the financing of new energy technologies and projects is extremely challenging in a world that so far has been dominated by old energy technologies, policies and companies.

And here is where Tesla (and Elon Musk) comes in.

Why Tesla (and Elon Musk)?

This is a valid question. Apparently, investors, strategists and analysts don’t agree on Tesla. Some view it as a tremendous investment opportunity. They refer to the return on investment you would have made if you had invested in Tesla at its initial public offering on June 29, 2010. Assuming you still had the shares on June 29, 2017, you would have had an RoI of 2,022%.

Others find the increase in Tesla’s stock price alarming. They warn of a potential Tesla Bubble looming, as there appears to be a disconnect between its huge “market capitalization” and “market realities”. For instance, Tesladelivered only 76,000 cars in 2016, had a relatively low revenue (compared to other car companies) of US$7 billion and, perhaps most worrisome, had “again” a significant net loss (of US$ 0.8 billion in 2016).

Source: Statistica and Business Insider

The disconnect has led to two reactions. First, investors express their concerns and try to prevent the bursting of the bubble by urging Tesla to change its governance structures and practices. In particular, they insisted that two new independent directors were added to Tesla’s board of directors.

Second, investors started to bet against Tesla’s stock. It is currently one of the most heavily shorted on Wall Street.


Recently, this strategy started to pay off due to a wave of negativity surrounding Tesla. For instance, the stock slumped when delivery numbers missed expectations (due to the inability to produce enough 100 kWh battery packs) and the Tesla Model S was only rated “acceptable” in a vehicle safety test.

The fear of increasing and fiercer competition (after Volvo announced that it will focus on electric vehicles and stop developing diesel engines in May 2017) added to investor pessimism.

This is surprising. Elon Musk’s company has a competitive brand as electric vehicles replace gas-powered ones over the next decade or so.

Even Volvo’s CEO Hakan Samuelsson acknowledges Tesla’s achievement in creating demand for all-electric vehicles (despite many being against it: most obviously dealers — less maintenance — and car manufacturers that made significant investments in improving diesel and other combustion engines):

“We have to recognize that Tesla has managed to offer such a car for which people are lining up.”

Yet, Tesla’s biggest innovation isn’t the production of electric vehicles, but its success in building and cultivating an “open and inclusive ecosystem” around consumers, investors, competitors, suppliers, innovators and other stakeholders.

In making this claim, I don’t want to argue that Tesla deserves a market cap of more than eight times its revenue. But its open and inclusive ecosystem can explain why investors that have held the stock short since the beginning of 2017 have lost more than US$ 3 billion after six months (according to financial analytics company S3 Partners).

The key takeaway from this? Companies that operate in the sustainable energy economy cannot be understood by using Wall Street’s traditional investment models, strategies and tactics.

So, What Can We Learn From Tesla (and Elon Musk)?

Elon Musk was right when he responded to the concerns of pessimistic investors on Twitter with the following message:

The tweet received approximately 1500 likes and 382 retweets. The 133 responses clearly showed the anti-corporate sentiment and varied from the disadvantages of appointing “independent”, but “uncreative” board members to warnings against “short-term” investors’ interest.

Investors should realize that Tesla isn’t a traditional, closed and hierarchical car manufacturing company. This became again clear on July 18, 2017 when it announced in a company blog post that they added two independent directors to its board: Linda Johnson Rice and James Rupert Murdoch. These directors have no experience in the car manufacturing industry.

As mentioned, Tesla is an open and inclusive ecosystem. Tesla doesn’t follow the “generally accepted corporate rules of doing business”. And this is probably the most important and revolutionary change that Teslaintroduced in the new economy.

What does this mean?

A Technology Sharing Platform

“We believe that Tesla, other companies making electric cars, and the world would all benefit from a common, rapidly-evolving technology platform”

This was written by Elon Musk in a blog post on June 12, 2014. What it basically meant was that Tesla made its patents available to its competitors. Elon Musk believed that sharing its technology would strengthen rather than diminish Tesla’s competitive position.

This idea is not as far-fetched as it first sounds. Tesla wanted to ensure that everybody will drive an electric car in the near future. This will only increase the demand for electricity. And, this is what creates a gigantic opportunity, according to the American mutual fund manager and investor, Ron Baron.

Think about it. The electrical grid isn’t growing. There aren’t many new power plants being built these days. To solve the ever-increasing demand for electrical power, Tesla can use its experience and resources in (solar) energy generation and storage to reinvent the electrical grid. Referring to Tesla’smega-battery factory, Ron Baron predicts that Tesla’s batteries become a network that allows utility companies to deal with the high demand for electricity.

This sharing platform idea is the key thought in Tesla’s business model. The ultimate objective is that the owners of the self-driving and autonomous cars will share their vehicles with Tesla when not using them, enabling the cars to ferry other passengers.

Executives are Entrepreneurs

To meet the challenges associated with inventing and assembling the products and services of the future, Tesla allows (and encourages) its executives to retain their entrepreneurial spirit.

Most of the executives are involved in other companies or have several side projects. For instance, JB Straubel, Tesla co-founder and current CTO, and Andrew Stevenson, Head of Special Projects are behind Redwood Materials, a material recycling startup.

Elon Musk is, besides CEO and Chairman of Tesla, also a Founder, CEO, CTO, Chairman or investor involved in SpaceXOpenAI, the Boring Companyand other ventures.

The key thought here is that Tesla isn’t characterized by a “stable” organization in which activities are coordinated and controlled by managers who derive their authority from their place within a hierarchical order. Nor is the focus on short-term financial returns.

Rather, Tesla is organized as a constantly evolving autonomous ecosystem that has multiple interacting stakeholders with distinct identities, knowledge and expertise — including executives, other employees and startups. Everyone in this ecosystem is expected to be both more open, more inclusive and more entrepreneurial.

Crucial to this new openness and inclusiveness is the form and content of corporate communication. The heavily manufactured and mediated communication techniques and strategies associated with traditional “corporates” are replaced by a radically different approach. In fact, this new approach to communication is absolutely crucial in building a sustainable ecosystem.

“New Economy” Platforms

To involve its consumers and other stakeholders, Tesla doesn’t make use of heavily “produced” or fabricated marketing and investor relations statements. For instance, it only spent US$ 6 on advertisements per vehicle sold, which is by far the lowest in the industry.

Source: Teslarati

According to Scot Galloway, Professor of Marketing at NYU/Stern School of Business, Tesla figured out that the medium PR and “new economy” platforms can create a new proximity to stakeholders.

Think of the announcement of the Tesla Model 3, the Powerwall 2 and the Solar Roof on YouTube. Besides the large number of views generated, these announcements are surrounded with suspense, resulting in an unprecedented impact and “buzz” around new products.

The effect? People are queuing outside the Tesla stores to order the new model 3 without having seen or driven it.

What is even more remarkable is Elon Musk’s handling of Twitter. He has more than 10.3 million followers.

Source: Socialbakers

Leveraging the Power of Twitter

Elon Musk goes way beyond what most “social media active” CEOs (and there aren’t that many) do on Twitter.

Certainly, his tweets contain “company information and links”, “personal opinions”, announcements of “current and new products”, “references to customers (and their stories and experiences)”, “management initiatives”, “information about strategy and performance” and “external validation, such as awards and outstanding reviews”.

But he does so much more than this.

Here are just some of the techniques that Musk uses:

(1) He enters into an unmediated dialogue with everyone interested in him and his ideas and products. Musk speaks directly with his audience. It is non-hierarchical communication and his words are not mediated by lawyers, PR advisors or other marketing “experts”.

(2) He responds authentically and in a spontaneous, human style that is, at times, emotional and willing to reveal weakness and insecurity, as well as appreciation. What we see is what we get. A personal genuineness is prioritized over projecting a choreographed — and oftentimes artificial — corporate image.

(3) He is willing to use social media as a platform to make promises and other commitments. For example, fixing South Australia’s power crisis.

(4) He uses social media to project a vision of both Tesla’s future, but also a lifestyle vision for the future. In this way, social media is absolutely central to the style of leadership that Musk employs.

Skeptics might (and often do) suggest that this is all simply an act and that using social media is a way to avoid the accountability of more traditional avenues of corporate communication. But this view is wrong.

Crucially — and this is (5) — Musk calls upon the “wisdom of the crowd” to have his tweets checked and validated.

The social media “crowd” constantly and relentlessly checking for contradictions and inconsistencies. And if such problems are uncovered, they will call him out on it. In this respect, the accountability of such an approach far exceeds that of traditional corporate communication, which generally occurs within a closed community of experts, many of whom have a vested interest in not checking or revealing inconsistencies or mistakes.

Key Takeaway

So, how should we organize and finance “new energy” in the new economy?

To attract interest and accelerate the development of a sustainable energy economy, it is necessary to build and cultivate an open ecosystem around “new energy” projects and innovations. Sharingentrepreneurship and a human and open style of communication are absolutely crucial components of this ecosystem.

As with Tesla, it will create a broader community around “new energy” that integrates and engages a diverse range of actors.

Musk understands that traditional business models and strategies simply won’t cut it in the new economy. He understands that the only way to succeed in building a sustainable energy economy is to embrace this new approach to leadership.


2018’de elektrikli araç fiyatları normalleşecek

Haberin Özeti

Yatırım bankası UBS’in raporuna göre, 2018’de elektrikli araçların fiyatı petrolle çalışan araçların fiyatıyla aynı seviyeye gelecek. Bu değişim otomobil endüstrisinde bir şok dalgası yaratabilir. Bankanın ‘kanıt laboratuvarından’ uzmanlar, elektrikli araç üretim maliyetini belirlemek için mevcut elektrikli araçlardan birini söküp parçaları tek tek inceledi. Buna göre elektrikli araçların üretim maliyeti, daha önce sanıldığından çok daha az ve elektrikli araçların satış fiyatları düşürülerek daha fazla tasarruf yapmak mümkün.

Sonuç olarak UBS “2018’de elektrikli araç sahibi olmanın toplam maliyetinin, içten yanmalı motor kullanan araçlara sahip olmakla aynı olacağını” belirtti. Bu değişikliğin öncelikle Avrupa’da gerçekleşmesi bekleniyor. Analistler “Bu değişim talepte bir büküm noktası oluşturacak. 2025 için elektrikli araç satış öngörümüzü yüzde 50 artırarak 14,2 milyona çıkardık. Bu rakam küresel satışların yüzde 14’üne tekabül ediyor.” diyor.

Otomotiv endüstrisinde köklü değişim

Eğer tahminler doğru çıkarsa geleneksel otomotiv endüstrisi yıkımla karşı karşıya kalabilir. Alman üretici Volkswagen Group (dünyanın en büyük otomobil üreticisi) rakiplerinin elektrikli araçlara yaptığı yatırımları yakalamak için mücadele ediyor. Geçmişte genellikle gözardı edilen elektrikli araç parçalarına artık büyük yatırımlar yapılıyor.

UBS’in araştırması yaşanan değişimi “Ford’un Model T’yi üretmesinden bu yana otomotiv alanındaki en köklü değişiklik” olarak tanımlıyor. Araştırmacılar bu sonuçlara ulaşmak için, dünyanın kitle pazara hitap eden ilk elektrikli aracı Chevrolet Bolt’u inceleyerek ulaştı.

Elektrikli araç üreticileri kar etmiyor

2017’de üretilen ve 37 bin Dolar’a satılan Bolt’un parçalarının maliyeti tek tek hesaplandığında, daha önce sanılandan 4 bin 600 Dolar daha ucuza mal olduğu anlaşıldı. Araştırmada “Bolt’un üreticisi General Motors’un kar ve vergi eklenmeden önce her satılan Bolt’ta 7 bin 400 Dolar zarar ettiğini düşünüyoruz.” ifadesine yer verildi.

Tesla’nın çok beklenen aracı Model 3 yüzünden de Elon Musk’ın satılan araç başına 2 bin 800 Dolar kaybedeceği düşünülüyor. Ancak UBS bu zararın sadece temel modelde olduğunu, çoğu müşterinin aldığı ek özelliklerle aracın ortalama satış fiyatının 41 bin Dolar’a çıktığını ve buradan elde edilen karın temel modelin sebep olduğu zararı dengelediğini belirtti.

UBS “Sahip olma maliyetleri eşitlenince geniş kitlelere hitap eden markaların elektrikli araçları da kar elde edecektir.” yorumunda bulundu. 2018’de elektrikli araç sahibi olmakla petrol motorlu araç sahibi olmanın maliyeti eşitlense bile üretim açısından eşitlik en erken 2023’te sağlanacak. Bu tarihte, elektrikli araçlar da günümüzdeki araçlar gibi yüzde 5 karla satılabilecek.

Yedek parça endüstrisi küçülecek

Bir diğer köklü değişim de yedek parça endüstrisinde yaşanacak. Elektrikli araçlarda parçaların yıpranma oranları çok daha düşük olduğu için, yedek parça endüstrisinin yüzde 60 gibi büyük bir oranda küçülebileceği öngörülüyor. Ancak bunun için piyasadaki tüm araçların elektrikli olması lazım. Bu değişimin tamamen gerçekleşmesi için onlarca yıl geçmesi gerektiği düşünülüyor.



50 Muhteşem Excel Formülünü Sizinle Paylaşabilirim… ( Sosyal Mühendislik ve Linkedin )

Sosyal mühendislik , ingilizce tanımı “Social Engineering” olarak isimlendirilen en temel hacking yöntemlerinden biridir…Sosyal mühendislik temel olarak insan ilişkilerini veya insanların dikkatsizliklerini kullanarak hedef kişi yada kurum hakkında bilgi toplamak ve gereken yönergelerle kullanmak olarak tanımlanabilir. Bu olayda amaç hedef kurum veya kişi yapısı, kurumsal ağın yapısı, çalışanların/yöneticilerin kişisel bilgileri , şifreler ve saldırıda kullanılabilecek her türlü materyalin toplanmasıdır.

Kuruma çalışan olarak sızmak, çalışanlarla arkadaş olmak, teknik servis yada destek alınan bir kurumdan arıyormuş gibi görünerek bilgi toplamak, hedef kişiyle dost olmak , olmadığı halde kendini bayan gibi gösterip kişilerin zaaflarından yararlanmak bilinen en iyi örnekleridir.

Sosyal mühendislik aslında hack’in atası olarak bilinir. Sosyal mühendisliğin mucidi olarak Kevin Mitnick bilinir ve bu alanda yazdığı kitapta sosyal mühendislikten bahsetmiştir. Hayatını incelediğimiz kadarı ile girdiği sistemlerin %80 nine sosyal mühendislik yöntemleriyle ulaştığını gördük. Kevin Mitnick zamanında FBI tarafından 1. sırada aranan bilişim suçlusu haline gelmiştir ve yakalanmasında başrol oynayan ünlü güvenlik uzmanı Tsutomu Shimomura Kevin ile girdiği mücadeleyi anlattığı Takedown adlı kitabında özellikle bu yönteme değinmiştir.

Sosyal mühendislik üzerine yapılan araştırmalarda kadın sesinin erkek sesinden daha şanslı Olduğunu göstermiştir. Kısaca Sosyal Mühendislik kişileri kandırarak elindeli gizli bilgileri sorularla veya farklı yollarla fark ettirmeden elinden almaktır…

Kısa seyahatlerimde toplu taşıma ve uzun seyahatlerimde de mümkün ise otobüs tercih eden birisi olarak bu yolculuklardaki en önemli gözlemlerimden biri yan yana oturduğumuz kişi ile kısa zaman içinde en derin sohbetlere girdiğimizdir. Bu yolculuklarda bazen insanların ailelerinden birine bile açıklayamayacakları konuları bir saat yan yana oturdukları tanımadıkları birisine rahatlıkla açıkladıklarına defalarca şahit oldum.

Linkedin gibi pek çok bilginin açıkça verildiği bir alanda Sosyal Mühendislik çabalarının olmasını beklememek de saflık olurdu açıkçası.

Hangi bilgileriniz mevcut bu alanda;  mail adresimiz, telefonumuz , mezun olduğumuz okullar, iş yerimiz ve bağlantılarımız. ( Diyebilirsiniz ki bunları yazma ya da görünür hale getirme. Size katılıyorum fakat profilleri biraz incelerseniz bu bilgilerin çoğu kullanıcıda genele açık olduğunu görebilirsiniz)  , hatta eğer denerseniz pek çok kullanıcının facebook , instagram gibi hesaplarının da bir fitreye sahip olmadığını siz de tespit edebilirsiniz.

Bir Sosyal Mühendis temelde genellikle büyük balık ile ilgilenir. Bu Linkedin özelinde sizden ziyade çalıştığınız şirketin tehlikede olduğu anlamına gelir. Amaç daha çok sizin vasıtanız ile önce çalışma bilgisayarınıza erişimi ardından da şirket bilgilerine erişimi içeren bir silsiledir. Bunun teknik detaylarına burada girmek gereksiz fakat geçmişte çalıştığım bir şirkette bilgi güvenliği konusunu test etmek için katılımcılara kendi oluşturduğumuz bir spam maili gönderip bazı anlamsız bilgileri istediğimizde giden maillerimizin % 10 ‘undan fazlasında cevaplar girilmişti. Eminim ki daha gerçek görünen bir form tasarlasaydık ve özel bilgiler de isteseydik buna da yanıtlar gelecekti.

Şimdi Linkedin’deki Sosyal Mühendislerin bu kadar becerikli bilgisayar dahileri olmadığını var sayalım ve sadece size saldırmak ve sizin özel bilgilerinizi,paranızı, kontörünüzü vb. almak istediğini var sayalım. Bunun için çok uzağa gitmenize gerek yok . Her gün karşınıza çıkan ” 50 inanılmaz excel formülünü isteyenler ile paylaşabilirim ” ” İş bulma sürecimde oturdum performans değerlendirme sistemi geliştirdim size de gönderebilirim” ” 3000 İK uzmanının şirket ve iletişim bilgilerini aldım size de vereyim ” türünden bir mesaj ile karşılaşabilirsiniz. Burada bir iyi bir de kötü haberim var. insanlar sosyal mühendislik nedir bilmeseler bile şirket mailleri yerine hotmail ya da gmail uzantılı maillerini paylaşıyor genellikle. Diğer yandan böyle bir paylaşı yapıldıktan sonra genellikle 500- 600 civarı maili altında toplaması bir günden daha uzun sürmüyor.  Bunda ne zarar var insanlar birbirine iyilik yapıyor diye düşünüyorsanız bu düşünce beni şaşırtır açıkçası.Gelin biraz bu tip bir akışı inceleyelim.

Örneğin birisi bize illa bir iyilik yapmak istiyor ise bunun için maillerimizi almasına gerek yok. Dosyayı bir linke koyması ve linki paylaşması yeterli. İsteyen bu linkten dosyayı indirir. ( Tavsiye etmem ama özgür irade tabi ki )

Bu tip paylaşımların altına tepkilerini görmek için genellikle link koyun türünden mesajlar yazmama rağmen hiçbir cevap gelmezken dosya bana ulaşmadı türünden bir mesaj atınca karşı taraf direkt olarak dönüş yapıyor. Çünkü böylece sosyal mühendisliğin ilk kilidi olan iletişim kapısını açmış oluyorum. Zaten genellikle dosya ya gönderilmeyerek ya da hatalı / açılmayacak şekilde gönderilerek bu kanal açılmaya çalışılıyor.

Bu andan sonrasını bir senaryo ile kurgulayalım ( biraz komplo teorisi gibi gelebilir metin size ama çok olası olduğunu atlamayalım )

* Kurban : Dosyayı açamıyorum.

*Sosyal Mühendis : Ev bilgisayarında mı , iş bilgisayarında mı açmaya çalışıyorsunuz ?

* Kurban : Kişisel bilgisayarımda açmaya çalışıyorum.

* Sosyal Mühendis : Belki işletim sisteminizin sürümü ile ilgilidir. Bu arada Linkedin de Marmara Üniversitesi 2000 mezunu olduğunuzu gördüm, benim kardeşim de oradan mezun İpek ( Kadın ismi vererek sohbet etmek veya sosyal mühendisin kadın kimliğinde olması güveni arttırmakta. Bu sebeple mutlaka kadın ismi bu görüşmelerde geçiyor. ) . İpeği tanır mısınız ?

* Kurban : Yok tanıyamadım.

* Sosyal Mühendis : Siz 79’lu musunuz ? İpek 79 ‘lu ( 2000 de üniversiteden mezun olduğunuz görünüyorsa hesabınızada ve eğer hazırlık okumamışsanız 21 yaşında mezun olma ihtimaliniz yüksek 2000- 21 =1979 . Şimdi bu oltaya düşüp doğum yılınızı verirseniz, bir iki adım sonrasında önce burcunuzu , buradan doğum ayınızı bilen dolandırıcıya gününüzü verme ihtimaliniz de yüksek)

* Kurban : Ben 78 ‘liyim.

* Sosyal Mühendis : Ha ok muhtemelen sizden bir sınıf altta olabilir İpek. Neyse dosya işini nasıl yapsak acaba , daha önce gönderdiğim herkes açıp teşekkür etti. Sizde de açılsa çok iyi olurdu. İsterseniz ben uzaktan erişip açabilirim dosyayı. Bana ıp adresini verseniz yeter.

* Kurban : ıp adresim 198397635 ( Gerçi çoğu kullanıcı IP adresi nedir ve nereden görünür bilmiyor ama olsun burada da hizmette sınır yok. Size adım adım yerini buldurmak konusunda destek verecektir bu arkadaşlar. )

* Sosyal Mühendis : Ben de açamadım ya neden acaba en iyisi ben size bir daha atayım dosyayı farklı bir mailiniz var mı ? ( Belki iş mailinizi de verirsiniz , umut fakirin ekmeği ) o adrese attığım mail geldi mi ? şimdi dosya yüklensin diye ok tuşuna basar mısınız? ( Hayırlı olsun artık kıytırık bir excel dosyası ile beraber nur topu gibi bir virüsünüz de oldu . Bu saatten sonra klavye hareketlerinizi mi kayda alırlar , banka hesaplarınıza girerken ekran görüntülerinizi mi alırlar orası onların insafına kalmış. Bu arada eski bir bankacı olarak büyük bir çoğunluğun hala cep şifrematik, IP sınırlama, sanal kart kullanma gibi güvenlik önlemlerinden haberi bile olmadığının farkındayım. )

Bu diyaloğu çok uzatmaya gerek yok burada uzun uzun yazdığım metin aslında 2 dk bile sürmeyen bir konuşma. Sohbet derinleştikçe daha özel bilgileri siz anlamadan almaları mümkün. Örneğin memleketiniz üzerinden kimlerdensiniz diye sorarlarsa muhtemelen iki dedenizin de soyadını vereceksiniz ki bunlardan birisi bankalar tarafından kutsal bilgi sayılan Anne Kızlık Soyadınız olacak. Doğum Tarihiniz var , AKS bilgisini verdiniz , telefonunuz var , mail adresiniz mevcut.  Tam bunları yazarken aklıma bir türkü geldi ” Ne duruyorsun helva yapsana , helva yapsana ”

Kendinizi Eğitin: Sosyal Mühendisliğe karşı alınacak en iyi tedbir, kendinizi ve şirketinizdeki kullanıcıları eğitmekten geçer. Bu eğitime en alt kademedeki kullanıcıdan, en üst kademedeki kullanıcıya kadar herkes katılmalıdır.
Hacker’ların kullandığı bu yöntem her yönüyle anlatılmalı, örnekler verilmeli ve kullanıcılar bilinçlendirilmelidir. Telefonda arayan hiç kimseye şifrelerin ve önemli bilgilerin verilmeyeceği belirtilmelidir.

Son olarak vaat edilen dosyaların hepsi internette mevcut zaten, hatta youtube ‘da görsel olarak nasıl yapabileceğiniz de anlatılıyor. Kimseye bilgilerinizi vermenize gerek yok 😉 Unutmayın BİLGİ GÜÇTÜR


Uluslararası Pazar Seçimi: Neye Göre, Kime Göre?

Çeşitli nedenlerden ötürü firmalar uluslararası sulara açılır. Bu önemli adımda hangi pazara gireceğine firma nasıl karar verir? Bunun için kimi zaman çok önemli bütçeler ayrılıyor, zaman harcanıyor ama kimi zaman bunlar bile sis bulutunu aralamaya yeterli olmuyor. Halbuki çoğuna internetten ulaşabileceğimiz çok değerli kaynaklar mevcut.

Firmalar neden uluslararası sulara yelken açar?

Çoğu firma için bir zaman sonra yerel pazarlar kısıtlayıcı olmaya başlar. Pazarı büyütmek, ürünleri çeşitlendirerek firmanın büyüklüğünü artırmak, kârları artırmak, riski dağıtmak, uygun (ucuz veya inovatif) işgücü ve hammadde fırsatlarından yararlanmak, devlet teşviklerinden faydalanmak gibi avantajlarından ötürü firmalar oyun alanlarını uluslararası pazarlara taşır. Basit ihracatlardan yurtdışı yatırımlarına kadar küresel rekabete hazır firmalar, ikincil veri kaynağı olarak birçok endeksten faydalanabilir.

Muhtemel pazar listesini belirlemek için: IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu(

İlk önce, girilmesi muhtemel bir ülke listesi hazırlamak için en güzel kaynak, IMF’nin hazırlamış olduğu Dünya Ekonomik Görünüm Raporu. Bu raporda, hem genel ülke sınıflandırmalarını (gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkeler, bölgesel kırılımlar vs.) hem de ülkelerle alakalı genel bilgileri görmek mümkün. Bu yüzden bu rapordan, sonraki değerlendirmelere geçecek temel bir ülke listesi hazırlanabilir.

Ülkelerin pazar potansiyelini görmek için: Pazar Potansiyeli Endeksi(

Muhtemel pazar listesini belirlerken yararlanılabilecek bir başka önemli kaynak, pazar potansiyeli endeksi. İlk başta gelişmekte olan ülkelere yönelik geliştirilen bu endeks, artık 87 ülke için hesaplanıyor. Ülkelerin pazar büyüklüklerini, pazar büyüme hızlarını, ekonomik özgürlüklerini, ülke risklerini, vb. göz önünde bulunduran Prof. Tamer Çavuşgil tarafından geliştirilen bu endeks, uluslararası pazarları değerlendirirken kullanılması gereken önemli bir kaynak.

Ülkelerin ticaret mallarını görmek için: Birleşmiş Milletler Ticaret Veri Tabanı(

Listelediğiniz ülkeler, en çok hangi malı veya hizmeti üretiyor, ne kadarını ihraç ediyor, neleri ithal ediyor? Bu soruların yanıtları için Ticaret Veri Tabanı kullanılabilir. Hatta ticarette kullanılan mallara göre ülkelerin ihracat rekabet avantajlarını belirlemek (hesaplama yöntemi Bela Balassa tarafından 1965 yılında önerilmiştir) ve en çok ihtiyaç duydukları ürünleri listelemek mümkün.

Daha detaylı analizler için: Dünya Bankası Veri Tabanı (

Bir sonraki aşamada Dünya Bankası Veri Tabanını kullanmak, ülkeleri çeşitli kriterle göre karşılaştırmaya imkân sağlar. Bu sitede, kırsal gelişmeden inovasyona kadar birçok konuya ilişkin veri bulmak mümkün. Dolayısıyla bulunduğunuz sektörün göstergelerine göre ülkelerin durumlarını yıllara göre incelemek için bu veri tabanı kullanılabilir.

Ülkeleri Tanımak için: CIA Dünya Gerçekleri Kitabı (

İş yaptığınız sektörle alakalı istatistiksel analizleri yaptıktan sonra, elekte kalan ülkeleri daha yakından tanımak istersiniz. Bu ülkelerin coğrafyası, yönetim biçimleri, iletişim altyapıları, barındırdıkları riskler gibi özellikleri CIA’in her bir ülke için ayrı ayrı hazırlamış olduğu dünya gerçekleri kitabında bulmak mümkün.

Sektör raporları

Kimi zaman bazı ülkeler kimi sektörler için potansiyelleri, altyapıları vb. itibariyle dikkat çekici olabiliyor. Bu tarz trendleri takip edebilmek için mutlaka sektörel yayınları takip etmek gerekiyor. Bu yayınlardan en yararlılarından biri şüphesiz Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) tarafından üretilen raporlar (

Diğer endeksler ve değerlendirme

Burada sunmaya çalıştığım kaynaklar, düşük bütçe yüksek fayda sağlayacak etkin kaynaklar. Bunların dışında tabii ki birçok endeksten daha bahsetmek mümkün. Örneğin,

– Global Girişimcilik Endeksi (

– Global İnovasyon Endeksi (

– İnsani Kalkınma Endeksi (

– Hofstede’nin Kültür Boyutları ( gibi.

Bu endekslerden yararlanırken, çeşitli grafiklerden yararlanmak mümkün. Ancak benim tercihim ettiğim, üç farklı boyutu görselleştirme imkânı sunan Kabarcık Grafiği. Böylece, aynı anda örneğin, ülkelerin pazar potansiyelini, gelişmişliklerini ve dış borçlarını aynı grafik üzerinde incelemek mümkün oluyor. Bazı ülkeler kendi içlerinde gruplanıyor ve segmentasyona uygun hale geliyor. Dolayısıyla, bir pazarlama stratejisi yaklaşımıyla ülkeleri bölümlemek, hedef ülke belirlemek ve ülkeye giriş stratejilerini değerlendirmek mümkündür.


İleri Görüşlülük: Aldous Huxley

“Komünistlerin ekspres treniyle mi, kapitalistlerin yarış otomobiliyle mi, bireycilerin otobüsüyle mi, yoksa kollektivistlerin devletçe denetlenen raylar üstünde işleyen tramvayıyla mı cehenneme gideceğimizi kararlaştırmak için savaşıyorlar. Hepsinin gideceği yer aynı. Hepsi cehenneme gidecek, hepsi aynı ruhsal çıkmaza girecek; hepsi ruhsal çöküntünün sonucu olan toplumsal çöküntüye varacak. Anlaşamadıkları tek bir nokta var: cehenneme neyle gidecekler.” Aldous Huxley-Point Counter Point,1928

Huxley bunu tam 1928’de yazmış kitabında. “Point Counter Point” yani Mina Urgan’ın çevirisiyle “Ses Sese Karşı” kitabı hayatımın en vurucu kitaplarından birisidir. Karakter sayısı oldukça fazla olan bu kitapta, her bir karakterin derin analizini ve psikolojik durumlarını öyle mükemmel anlatıyor ki, herhangi birini sokakta görsem hiçbir yabancılık çekmeden muhabbete dalabilirim sanırım.

Kitabın sonlarına doğru sanayiyle ilgili öyle bir çıkarımlar, öyle bir eleştiriler var ki şaşırıp kalıyorsunuz. Taa 1928 yılında yazılan kitap, şu an yaşadığımız döneme nasıl da uyuyor.

Sanayide ilerleme, fazla üretim demek, yeni pazarlar elde etme zorunluluğu demek, uluslararası yarışma demek, savaş demek. Makinelerin gelişmesinin sonucu da, gittikçe daha çok uzmanlaşma, iş alanında hep aynı ölçülere uyma, bireylerle ilgisi olmayan makineleşmiş eğlencelerin artması, kişisel atılımların ve yaratıcılığın azalması, kafanın gittikçe ön plana geçmesi, insan yaradılışındaki tüm canlı ve önemli yanların yavaş yavaş soysuzlaşması, can sıkıntısı ve tedirginliğin çoğalması. Sonunda da, bireylerin bir çeşit çıldırmaları yüzünden, toplumda bir ihtilalin patlak vermesi.” Point Counter Point

Can sıkıntısı ve tedirginliğin çoğalması.” Nasıl da bizi anlatıyor değil mi? Teknoloji ilerledikçe, yeni şeyler ortaya çıktıkça insanlar yeni arayışlar içine giriyor. Elindekiyle yetinmeyi değil, hep daha fazlasını istiyor, hep daha iyisini istiyor, ruhundaki o doyumsuzluğu dışına vuruyor.

Teknoloji bizleri materyalist bireyler haline getiriyor. Telefonumuz yere düştüğünde kalp krizi geçiriyoruz, evimizi, arabamızı ve diğer pahalı eşyalarımızı hayatımızın merkezi haline getiriyoruz. Tatile çıkacaksak tedirigin bir şekilde “acaba eve hısız girer mi? arabam ne durumda?” gibi kafamızda dolanıp duran sorunlardan dolayı rahat bir tatil bile yapamıyoruz.

Huxley bu sanayileşme sorununu kitabında çok iyi anlatmış ve adeta 1928’den bugünleri görmüş.

Diğer bir kitabı olan “Brave New World” kara dörtleme olarak tanınan anti-ütopyaların içinde yerini almaktadır.

Bu kitabında ise aile kavramının tamamen ortadan kalktığı, makinelerle insan üretiminin olduğu bir dünya yer almaktadır. İnsanlar belli özelliklerde ve sınıflarda üretilmektedir. Sınıflar arası geçişler imkansızdır. Koşullandırılmaları öyle bir yapılıyor ki, kendi sınıflarında olmalarından en ufak dahi şikayetleri bulunmuyor.

Bu kitaba baktığımızda ise teknolojik gelişmelerin getirdiği robotlaşma, sorgulamama gibi özellikleri tam on ikiden vurduğunu görüyoruz Huxley’in.

Türkiye’ye baktığımızda 1984 sanki daha fazla uyuyor gibi görünse de, tüm dünya genelinde baktığımızda, Cesur Yeni Dünya çok daha fazla uymaktadır, çok daha fazla isabetli tahmin yapabilmiştir.

Mutlu olmak için insanca bağlar ve duygulardan, duygulardan vazgeçildiği için de sanattan mahrum kalınan bir dünya tasviri. Mutlu olmak için sanattan vazgeçildi çünkü tutkuları, hayal kırıklıkları ve mutsuzlukları olmayan insanlar sanat eseri üretemediler. Sanatla mutluluk bir arada bulunamayacak şeyler mi şimdi?”

Aldous Huxley, ileri görüşülük konusunda sayılı yazarlardan birisidir. Hatta bence en iyisidir.

View story at

Para motivasyon için kaynak mı? Harlow ve Arkadaşlarının Deneyi

Sene 1949’da Wisconsin Üniversitesinde görev yapan Harry F. Harlow ve arkadaşları, insanları motive eden üçüncü bir güdü keşfediyorlar.

Sekiz adet rhesus türü maymunu 2 haftalık deney için bir araya getiren Harlow ve arkadaşları, maymunlar için mekanik bir bulmaca hazırlıyorlar. Bu bulmacanın çözülmesi için de 2 haftalık bir süre veriyorlar. Garip bir şekilde maymunlar, bulmacayı iki haftalık süreden çok daha az bir sürede çözüyorlar.

Harlow’un yaptığı bulmaca düzeneği

Bulmacaların kısa sürede çözülüyor olması Harlow ve arkadaşlarına çok garip geliyor. Çünkü motivasyon için birinci güdü olan ihtiyacı gidermek güdüsü bulmacanın hiçbir yerinde devreye girmiyor. Bulmacayı çözen maymunlar, bulmacayı çözerek ne susuzluğunu gideriyorlar, ne cinsel olarak tatmin oluyorlar ne de başka bir şey.

Motivasyon için ikinci güdü olan ödül sistemi de uygulanmıyor. İş tam olarak burada garipleşiyor işte. Harlow ve arkadaşları, bulmacayı daha çabuk çözeceklerini düşündükleri bir sistem uygulamaya çalışıyorlar. Bu sisteme göre, maymunlar bulmacayı çözdüklerinde ödül olarak yiyecek alacaklar. Fakat Harlow ve arkadaşları bu sistemi uyguladıklarında, garip bir şekilde maymunların bulmacaya olan ilgilerinin azaldığını keşfediyor. bu sistem uygulandığında, maymunlar bulmacayı çok daha geç bitiriyorlar ve daha fazla hata yapıyorlar.

Harlow ve arkadaşlarının keşfi oldukça şaşırtıyor ve dünyada üçüncü bir motivasyon kaynağı olduğunu keşfediyorlar. Fakat o dönemde bilim dünyası çok karışık olduğu için, ilk başta buldukları bu keşfi bilim dünyasına kabul ettirmeye çalışsalar da sonradan pes ederek aşk üzerine araştırmalar yapmaya başlıyorlar.

Deci’nin Deneyi

1969 yılında Edward Deci isimli Carnegie Mellon üniversitesinde psikoloji bölümünün son sınıfında okuyan bir öğrencinin bitirme tezi yazması gerekiyordu. Harlow’un peşinden gitmeye karar veren Edward Deci, farklı bir bulmaca ile bu deneyi insanlar üzerinde yapmak istiyordu. bu isteği onu soma küpü kullanmaya itti.

Soma küpleri

Deci, deneyini “erkek ve kız öğrenciler grubu” ve “kontrol grubu” olmak üzere 2 grup olarak planladı. Her iki grubun üyeleri de 3 gün boyunca, günde birer saatlik seanslara katılacaklardı.

Seanslar odalarında masalar bulunmaktaydı. Masaların üzerindeyse o zamanın günlük gazeteleri ve playboy dergisi, soma küpleriyle çizilmiş bulmaca konfigürasyonları ve 7 adet soma küpü bulunmaktaydı. Her insan, masanın başına oturuyordu ve Edward Deci gelip onlara talimatları açıklayarak zaman tutuyordu.

İlk seanslarda herkes, soma parçalarını önlerinde bulunan küplere göre birleştirmek zorundaydı.

İkinci seanstaysa insanlar aynı şeyleri farklı çizimlerle yapacaklardı. Fakat Edward Deci, ikinci seans için “erkek ve kız öğrenciler grubu”nda bulunan insanlara yapabildikleri her şekil için bir dolar vereceğini söylemişti. Kontrol grubu ise aynı şeyleri farklı çizimlerle yapacak fakat karşılığında hiçbir şey almayacaklardı.

Üçüncü seans geldiğindeyse her iki gruba da yeni çizimler verildi. Fakat bu seferki farklılık şuydu: Edward Deci, bu sefer “erkek ve kız öğrenciler grubu”na da para verilmeyeceğini söyledi. Yani her şey ilk seanstaki gibi, herkesin hiçbir şey elde edemeyeceği şekle döndü.

Burayı tam olarak anlamayanlar için şöyle bir özet geçmek isterim: her seansta yeni bir “soma küpü” çizimi veriliyor. Toplam 3 adet seans var.

1. seansta ilk gruba para verilmiyor. İkinci gruba da verilmiyor.
2. seansta ilk gruba para veriliyor. İkinci gruba verilmiyor.
3. seansta ilk gruba “para bitti” denilip para verilmiyor. İkinci gruba yine verilmiyor.

Peki Edward Deci bu deneyde hangi sonuçları çıkardı? Şöyle ki deney ile ilgili henüz anlatmadığım bir şey var. Edward Deci, denekler şekillerin 3’te 2’sini çizdikten sonra deneyi durduruyor ve deneklere “şekilleri yapma sürelerinizi bilgisayara geçireceğim ve 4. şekilleri ona göre çıkaracağım” diyordu. Sene 1969 diyorum, yani o zamanlar Edward Deci’nin bilgisayara gitmek için yan odaya gitmesi gayet normaldi. Fakat deci, aslında hemen yan odada bulunan ve aynayla kapatılmış yere gidiyor, aynanın arkasından 8 dakika boyunca insanların tepkilerini izliyordu. Acaba insanlar ne yapacaktı? Playboy dergilerine mi odaklanacak, bulmacayı çözmeye mi odaklanacak ya da boşboş oturacaklar mıydı? Deci bunun cevabını merak ediyordu.

İzlemenin sonuçları şöyleydi:

1. seans sonunda Deci, tahmin ettiği gibi iki grubun davranışlarında da pek bir farklılık görememişti. Çünkü iki gruba da aynı şeyler verilmiş ve hiçbir şey vaat edilmemişti. Deci, iki grubun üyelerinin de ortalama 4 dakika bulmacalarla uğraştığını ve ilgi çekici bulduklarını görmüştü.

2. seans sonucundaysa yine her şey tahmin ettiği gibi olmuştu. Para vaat ettiği ilk “erkek ve kız öğrenciler grubu”, bulmacaya daha fazla ilgi göstermişlerdi. İlk grup, Deci odadan çıktıktan sonra bulmacayla daha fazla ilgilenmişler, belki de fazladan bi kaç dolar alabilirim diye antrenman yapmaya başlamışlardı. İkinci grup olan “kontrol grubu”ndaysa herhangi bir değişiklik yoktu. Aslında bu gayet normaldi. Bu, şu an bildiğimiz motivasyonun bir örneği; parasını verirsen, daha çok uğraşırım. Çünkü bir ödülüm var.

Deci’yi en çok şaşırtan şey 3. seansta yakaladığı izlenimlerdi. Hatırlarsanız Deci, 3. seansta ilk gruba “ödeme yapılamayacağını, paranın bittiğini” söylemişti. Durum böyle olunca ilk grup, bulmacaya olan ilgisini tamamen kaybetmişti. Bulmaca üzerinde sadece 2 dakika durdular. (-ki bu süreç, 2. seansın sonunda ortalama 5 dakikaydı) aslında burası da gayet normaldi. Deci’yi en çok şaşırtan şey, ikinci grubun hareketleriydi. istatistiksel olarak ikinci grup, ilk iki seansa göre bulmacalara daha fazla odaklanmış, daha fazla çözme isteği kazanmışlardı.

Oysaki bunun böyle olmaması gerekiyordu çünkü b grubu için hiçbir şey değişmemişti. İlk 2 seansta ne aldıysalar -ki hiçbi şey alamadılar-, üçüncü seansta da aynısını almışlardı.

Deci, yaptığı bu deney ile Harlow’un deneyini doğrulamış olmuştu. Motivasyon denilen şey aslında, bilinen kanunların tam tersi şeklinde de ilerleyebiliyordu.

Bilim insanları, insanları neyin harekete geçireceğini bildiklerini zannediyorlardı. İnsanlara para verirseydiniz, daha çok çalışırlardı. Yüzleri gülerdi. Hızları artardı falan fişman. Fakat Deci, bunun tam tersi bir şeyi ispatlamış ve insanları harekete geçiren başka şeyler olduğunu da keşfetmişti.

Deci deneyin sonucunda şöyle demişti: “İnsanların yenilik ve mücadele konusu arama, becerilerini uygulama ve geliştirme, keşfetme ve öğrenme yetenekleri doğuştan gelir.” fakat bu üçüncü güdü, oldukça nadir görülüyordu ve çalışması için doğru ortama ihtiyacı vardı.

Peki bunca şeyi anlattıktan sonra, bu üçüncü güdünün şu an nerede olduğunu görebilir miyiz? Evet, bunu görmek çok basit.

Aslında Ekşi Sözlük’te bir şeyler paylaşmak bile bu üçüncü güdünün ürünü. Burada bunu yazarken beni motive eden şey, Kanzuk’un bana para ödeyecek olması değil. Benim kazandığım bir şey yok. Aksine, zaman da kaybediyorum fakat bunu yazmak için içten gelen bir güdüye sahibim.

Peki başka? Evet, başka örnekler de verebilirim. Okuduğum kitapta bu olayı şöyle açıklıyordu: “Sene 1995’te size, bundan 15 sene sonra Microsoft’un bir ansiklopedi oluşturacağını söyleseydim… ve aynı zamanda, sadece insanların oluşturduğu ve yazarların hiçbir şey kazanmadığı bir ansiklopedi oluşturacağını söyleseydim hangisinin var olabileceğine inanırdınız? Microsoft, kütüphanesini kurdu ve sene 2009’da kapatmak zorunda kaldı. Sadece insanların katkılarıyla oluşan Wikipedia ise hala ayakta.”

Peki bir başka daha? Evet, örnek verebilirim. Bugün çoğu internet sitesinde kullanılan neredeyse bütün açık kaynaklı kodlar, yukarıda bahsettiğim güdünün bir sonucudur. Dünyanın dört bir tarafından insanların yardımcı olduğu ve hiç kimsenin bir şey kazanmadığı Linux, bu güdünün ürünüdür. Mozilla Firefox ve daha bir çok şey, bu güdünün bir ürünüdür.


Canınız Sıkıldığında Keyifle Vakit Geçirebileceğiniz Podcast’ler

Podcast kültürü bambaşka bir şey. Seveni tam seviyor, sevmeyenin alakası bile olmuyor. Birçok insanın bu muhabbetten haberi bile yok. İlgilenenler için Sözlük yazarları kendi zevklerine göre güzel Podcast’leri sıralamışlar.

orjinali: kefil olduğum 49 podcast (her birinin linkini ve resimleri taşıyamadım, buraya sadece texti kopyalıyorum)


günün 3-4 saatini podcast dinlemekle geçiriyorum. çalışırken, spor yaparken, banyoda, yatakta, hamakta, asansörde, parkta uluorta, mutfak tezgahının üstünd….dur ya, neyin listesiydi bu?

sürekli dinlediğim bu podcastlerin çoğu epey popüler, yani “kimsenin bilmediği şahane podcastler” listesi değil bu. zaten bir kısmını yukarda mercurius listelemiş sağolsun. “tüm şahane podcastlerin listesi” de değil. sadece bildiğim ve kalitesine kalıbımı basacağım, mahkemeye çıksalar ölümüne savunacağım yapımları paylaşıyorum.

(not 1: hepsi ingilizce because that’s the way a-ha a-ha, i like it, a-ha a-ha… öğrenin arkadaşım artık, yapacak bir şey yok. yani tek dille de zeki, çevik ve ahlaklı yaşamak mümkün, almancayla da herşey wunderbar olabilir ama ingilizce’nin zihninize açacağı kapıların haddi hesabı yok.

not 2: bu podcastlerin bazıları sitelerine ek içerik koyuyorlar, o nedenle doğrudan siteleri linkledim ama normalde dinlemek için beyondpod kullanıyorum. beyondpod, feedly’deki subscriptionlarımı da anlayabildiğinden gayet kullanışlı. bu arada her türlü okuma ve arşivleme için feedlypocketevernote forvet hattını tavsiye ederim).


1) genel kültür – teknoloji – sanat kırması

freakonomics: meşhur ilk kitap koca bir franchise yarattı. bu yapımların içindeki en ilginci freakonomics radio. bazı olayların altında yatan kök nedenleri bularak, ufkunuzu iki katına çıkarıyorlar.

stuff you should know: “cenk-erdem’in milleti bilgilendiren versiyonu” diyesim geliyor ama hayatımda cenk-erdem dinlemişliğim yok. sempatik ama cıvıklık dereceleri az olan iki kafadar, rastgele bir konu hakkında hepimizin yapacağı şekilde bir araştırma yapıp, özet olarak sunuyorlar. ve bunu uzuuun zamandır yapıyorlar. yüzlerce konu birikmiş halde. çok konsantrasyon gerektirmeden öğrenmek için.

surprisingly awesome: stuff you should know ile freakonomics arası bir şey. iki kişi var. bir tanesi, ilk bakışta kulağa sıkıcı gelen bir konuyu alıyor ve bu konunun aslında ne kadar ilginç olduğuna diğerini ikna etmeye çalışıyor.

codebreaker: teknoloji konularına ahlaki yönden yaklaşıyorlar. ilk sezonun teması “ıs it evil?”. tonu hafif, ufak bir oyun olarak bölüm içine şifreler koyuyorlar.

what’s the point: “big data, small interviews”. ilginç verilerin arkasındaki ilişkilere odaklanıyorlar. freakonomics’in daha az öyküsel olanı.

ted radio hour: ted talks‘u bilmeyen kaldı mı? onun videolarını podcast olarak indirmiyorum, arada sırada sitesine gidip bakıyorum. radio hour ise podcast için daha ideal: belli bir konu etrafındaki ilginç ted konuşmalarını toplarlayıp, konuşmacılarla röportaj yaparak, derli toplu anlatıyorlar.

reply all: ınternet hakkındaymış gibi görünüp, onun insanları nasıl etkilediğini işleyen güzel bir yapım.

free thinking: bbc’nin arts and ideas yapımlarından. ingiliz tarzı, hafif sarkastik bir ciddilikle, bir konu etrafında uzmanlar muhabbet ediyorlar. sanat, tarih, güncel siyaset, sosyoloji, edebiyat, yok yok. uzun olduklarından o günkü konu beni ilgilendirmiyorsa atlıyorum.


2) bilim, psikoloji, eleştirel düşünce

science friday: podcast dünyasının en ünlü iki ira’sından biri olan ira flatow’un sesini rüyamda duyuyorum artık. 25 senedir devam eden bir bilim haberleri programı. röportaj ağırlıklı, kolay anlaşılabilir, seyirciler de arayabiliyorlar. her hafta 2 saat.

startalk: birleşmiş milletler bilim propagandası bakanı neil degrasse tyson sunuyor. arada geçerken bill nye uğruyor. daha ne olsun? astrofizik, pop kültür, geyik.

hidden brain: npr ailesinden bir podcast. psikoloji, davranış bilimleri, “cognitive bilimler” merakı olanlar için…yok yahu, herkes için diyeyim, gayet anlaşılır çünkü. sunucuya pek ısınamadım ama olsun.

brain matters: neuroscience’ı bizim gibi düz halka anlatmayı hedef almışlar. arada bilim insanlarının profillerini de çiziyorlar.

60 second mind: scientific americanın birden çok podcasti var ama scifri bana yettiğinden onları dinlemiyorum. fakat bunu dinlememek için bahanem yok, çünkü beyin ve davranış hakkında alt tarafı 1-2 dakikalık haberler veriyorlar.

rationally speaking: eleştirel düşünce üstüne odaklı başlayıp, biraz daha açılıp saçılan bir podcast. yapımcısı bu aralar aşağıdaki you are not so smart’a konuk oluyor.

you are not so smart: slogan ve “mission statement” açısından favori podcastim: hepimiz gerizekalıyız ama bazılarımız biraz daha gerizekalıyız. zihnin, farkında olmadığımız saçmalıkları hakkında, röportaj ağırlıklı ve kolay anlaşılabilir. bu konularda giriş seviyesi olarak kullanılabilir. bu aralar mantık hatalarını işliyorlar.


3) haber-hikaye-fikir kırması

this american life: podcast dünyasının the wireı. bunu sevmeyeni direkt “zamanı gelince kesinlikle klonlanmayacak şahışlar” listesine alabilirsiniz. bir tema etrafında birkaç ayrı hikayeyi birleştiriyor ve insan hayatından kesitler sunuyor. ıra glass’ın kıl sesinin bir noktada bağımlısı oldum. dünya kadar ödülü, yüzlerce bölümü var.

radiolab: tal’ın tek rakibi bence. onunla freakonomics arası gibi. biraz daha eğlenceli ama kesinlikle cıvık değil, konular aynı ilginçlikte, prodüksiyon yine süper.

invisibilia: bu aralar en favorim bu. konu psikoloji ve algı ağırlıklı olduğundan “bilim genel kültür” kategorisine alabilirdim, ama öyle güzel bir öykücülükle birleştirmişler ki, insan bitmesin istiyor. zaten yapımcıları tal ve radiolab’den gelme. batman bölümünden başlayın.

flash forward: bunu hangi kategoriye koyacağımı şaşırdım. bir tutam bilimkurgu var: her bölüm, değişik bir gelecekte olduğumuzu farzeen bir hikayeyle açılıyor. sonra bugüne dönüp, hikayede işlenen teknolojik veya sosyal olgu irdeleniyor röportajlarla. ve bazen de konunun geçmişi anlatılıyor. sırf hayalgücünüzü gıdıklamak için bile değer.

embedded: haberlerdeki bir konuyu alıp derinlemesine işliyorlar. her bölüme aylarca emek veriliyor anladığım kadarıyla. longform haberciliğin podcast versiyonu.

serial: ilk sezonu deprem etkisi yarattı, çünkü uzun bir araştırmacı gazetecilik örneğini, heyecanlı bir hbo dizisi gibi tüm sezona yayarak sundular. true detective gibi, ikinci sezonu, müthiş yükselen beklentilerin altında ama yine de kaliteli.


4) haber-belgesel

npr story of the day: salt haber dinlemiyorum sinirim bozulmasın diye, bu yetiyor. tek konu hakkında 4-5 dakikalık haber ve kısa röportajlar.

planet money: ekonomi hakkında haber + eğitim tarzı. kolay anlaşılır.

the documentary: bbc’nin en iyi programlarından. değişik konularda belgesel. belgesel konusunda ingilizden şaşmayacaksın (david attenboroughnun askerleriyiz).

vice: “hardcore belgesel” olarak tanımlanabilir. ilk izlediğim vice bölümünde sanırım adamlar karachi’deki bir açıkhava silah pazarında roketatar deniyorlardı.

diane rehm show ve fresh air: ikisi de güncel bir konu hakkında uzun soluklu muhabbetler içerir. ikisi de işinin ehli olmuş iki usta röportajcı tarafından sunulur. tek fark, diane rehm 3000 yaşındadır ve dakikada 5 kelime hızla soru sorar, ingilizce pratiği için ideal.

longform: gazetecilikle ve yaratıcı mesleklerin iç yüzüyle ilgilenenler için. ben 2-3 bölümden birini dinliyorum çoğu zaman tanımadığım tipler konu olduklarından.

intelligence squared: “işte bu bizde olmadığı için uzaya fezaya çıkamıyoruz” (ya da tam tersi) tepkisi verdirtecek bir program. bir konu hakkında 2-6 arası uzman otururlar, yüzlerce seyirci önünde, oxford stili bir münazara yaparlar. uzmanlar arasında genelde dünyaca meşhur tipler olur. bir noktada dinleyicilerden sorular da gelir. münzara öncesi ve sonrası, konu hakkında oylama yapılır, en çok fikir değiştirten taraf kazanmış sayılır (“think twice”). hem münazara işini hem de konuları öğrenmek için ideal.


5) saf hikaye

the message: serial formatını kopyalayan ama orson wellesin war of the worldsü tadında bir yapım. 8 tane görece kısa ve hafif bölümde, hayali bir podcast programının gözünden, bir bilimkurgu hikayesi anlatılıyor. şıp diye bitirilebilir.

the moth: hikaye programlarının demirbaşı. ted talks’un öykücülük versiyonunu düşünün. insanlar sahneye çıkıp, yaşadıkları gerçek bir öyküyü anlatıyorlar. podcast ise en iyilerini derliyor. bazıları sıkıcı olsa da, özellikle hüzünlü olanları her seferinde “yahu ne hayatlar var” dedirtiyor.

story collider: moth’un aynısı, ama bilim insanlarının hikayeleri. ön planda olan, çalıştıkları alanlardan ziyade, hikayenin insani yönleri.

the truth: uydurma bir kısa hikaye canlandırılıyor. 15-20 dakikalık, sıkmıyor. bir aktivite esnasında değil de, sakinken dinlemek lazım.

imaginary worlds: bilimkurgu hikayeleri hakkında. düşük bütçeli, ben seviyorum.

a prairie home companion: kadife sesli ihtiyar sunucu ve ekibinin, canlı skeçleri ve şarkıları. uydurma hikayeleri gerçekmiş gibi anlatması çok güzel. amerikan nostaljisi.

the big broadcast: nostalji demişken, 40’lardan 50’lerden radyo şovlarını sunan bu program bir numara (ben o kadar ihtiyar değilim, benimkisi iyice garip bir nostalji çeşidi). o zamanların dev yıldızları humphrey bogart’ın ve lauren bacall’ın dedektiflik serileri var mesela. bazen orjinal radyo reklamlarıyla beraber yayınlıyorlar.


6) tarih-felsefe

the history of rome: tek başına bir amatörün devasa bir işe girişip, 179 bölüm sonunda alnının akıyla çıkması herkesi sevindirir. roma imparatorluğu anlatılıyor (bizans yok). adam meşhur oldu, roma’ya ve istanbul’a turlar düzenledi. ilk bölümlerde amatörlük var ama giderek coşuyor. uykuya dalmadan önce birebir, amcamın sesi ninni gibi.

revolutions: thor’un yapımcısının ikinci projesi. dünya tarihindeki belli başlı devrimleri anlatıyor. her devrime 8-10 bölüm ayırmış, hepsi birer mini-podcast serisi gibiler.

dan carlin’s hardcore history: en meşhur tarih podcasti olabilir, arada bakıyorum. işin açıkçası bazen çok uzun geliyor, çünkü eleman biraz serbest stil takılıyor ve aynı şeyi defalarca tekrarlayabiliyor. ama sıkıcı olma günahını işlemiyor.

a history of the world in 100 objects: çok kaliteli bir program. british museum’un zaten, ne olacaktı. default tarih dersi öğretme metodunun bu olması lazım. yani tarih ve isim ezberlemek yerine, insanların aklında kalacak objeler üstünden o dönemi ve ilişkileri anlatmak.

stuff you missed in history class: stuff you should know’un tarih versiyonu. aynı formattalar ama geyik oranı biraz daha az ve iki erkek yerine, iki kadın sunuyor. ne yazık ki o elemanlar kadar sıcak gelmiyor bu sunucular bana, ama konu ilginçse dinliyorum.

in our time: bbc’nin tarih programı. amcam birkaç uzman konuğu çağırıp güzel güzel muhabbet ediyor. her bölümünü dinlemeye gerek yok diyeceğim ama ingilizce pratiği için ideal podcastlerden.

the memory palace: gayet orjinal, tatlı, kısa. para verip desteklediğim programlardan. rastgele bir zamandan kesitler.

philosophy bites: felsefeye giriş yapmak isteyenler için güzel. çok uzatıp sıkmadan, her konu hakkında bir iki uzmanla soru-cevap şeklinde.

myths and legends: dünyanın dört bir yanından mitolojik karakterleri, efsaneleri tanıtan mütevazi bir program. sunucunun deadpan mizah anlayışı da güzel gidiyor.


7) geyik

wait wait… dont tell me: ortamların en komik yarışma şovu. tv’deki whose line ıs ıt anywayden beri bu kadar gülmemiştim, zaten tarzı da benzer. improv konusunda iyi 3-4 komedyen yarışıyorlar. bir de ünlüye bağlanıp muhabbet ediyorlar bir süreliğine ki bazen o ünlüler bunlardan daha esprili oluyorlar. karakterlere alışınca tadından yenmiyor. arada yayınladıkları best of’lara denk gelin.

smartest man in the world: wait wait ekibinden bir komedyenin programı. adam resmen komik ve zeki, yapacak bir şey yok.

wtf with marc maron: nörotik bir komedyen. yarısı tek başına geyik artı philosophizing (favori standupçım bill burr’ün monday morning podcasti gibi), yarısı da röportaj. uzun olduğundan, ancak röportaj ilgilendiğim biriyleyse dinliyorum. fakat adam o kısmı da iyi yapıyor, muhabbeti gayet doğal ilerletiyor.


daha bilmediğim ama tanısam kesin çok seveceklerim:

codeswitch: zenci bir grup gazetecinin gözünden hayat.

more perfect: radiolab spinoff’u. anayasa mahkemesinin tartışmaları ve etkiledikleri hayatlar hakkında.

mystery show: apple buna 2015’in en iyi yeni podcasti ödülünü vermişti. ufak tefek gizemleri çözüyorlar.


bonus: 2015’in en iyi 50 podcast bölümü

the atlantic listelemiş. bu arada atlantic, rss feedimin güzide bir köşesini kaplıyor, gayet kaliteli ve derinlemesine yazılar var.

usenmeyip uzuun uzun aciklayacagim. oncelikle podcastleri takip edip dinleyebilmek icin pocket casts ( kullanilmasini oneriyorum. hem kullanilabilirligi yuksek hem arayuzu temiz.

her bolum icin bir tema secip temaya bilimsel olarak 3-4 acidan yaklasip aklinizi alan, bayagi bir suredir ortada olan ve profesyonel olarak yapilan bir podcast. anlatilmaz, dinlenir – ozellikle bilgilenmeye merakli bir insansaniz onerim usenmeyip tum bolumlerini dinlemeniz.

freakonomics radio
gunluk hayatta karsilastigimiz bir suru olay veya konsepti anlasilabilir ve yaratici bir sekilde ekonomi ve sosyal bilimler perspektifinden aciklayan bir podcast. freakonomics kitaplarini biliyorsaniz neden bahsettigimi anlayacaksiniz (bilmiyorsaniz kitaplari da okumanizi oneririm). tek sikintisi podcasti genel olarak stephen dubner’in surdurup steven levittin olaya daha az dahil olmasi, ama yine de dinlenesi.

ted radio hour
adindan da anlasilabilecegi gibi, her bolumunde belli bir tema belirleyip o konuda tedkonusmalari yapan insanlarla, yaptiklari konusmadan belirli kisimlar da dinleterek roportajlar yapildigi bir program. ayni konuya farkli perspektiften bakan farkli kisileri baglamasi ilginc olabiliyor.

the moth radio hour
canli hikaye anlatim organizasyonu the mothun yayinladigi hikayelerden 2-3-4 tanesinin bir arada yayinlandigi bir podcast. bazen hipsterite seviyesi fazla yukari cikabilse de bazen inanilmaz (komik ya da huzunlu ya da heyecanli vb.) hikayelerle da karsilasilabiliniyor. mesela sierra leone’lu bir cocuk askerin new york’ta evlat edinilmesi ve oradaki okul arkadaslariyla paintball oynamasiyla ilgili bir hikaye vardi, aklima geldikce hala garip oluyorum.

this american life
yine her hafta bir tema secilip bu sefer bu tema cercevesinde cesitli insanlarin hikayelerinin anlatildigi bir podcast. ira glass sunuyor. bu da cok uzun yillardir ortalikta, neredeyse podcastingin bizimkileri diyebiliriz, o kadar seviliyor. sevilmeyecek gibi de degil – bolumlerinden baska podcastler, programlar (asagida birkac tane var), filmler falan cikabiliyor, o kadar. mesela (bkz: the informant)

a podcast from the creators of this american life. one story. told week by week. hosted by sarah koenig. bugune kadar en cok download edilmis podcast. birinci sezonunu dinlerken yeni bolum gelmesini beklerken heyecandan ulser olacaktim, game of thrones’un yeni bolumlerini beklemek bu kadar stres yapmiyor. ikinci sezon biraz daha vasat olsa da yine de ortalamanin cok uzerinde. podcast dinlemeyi sevmeseniz de ilk sezonu dinleyin – kim ugrasacak buna diyorsaniz girin youtube’da falan da var.

useful science
kanadali bir grup master/doktora ogrencisinin yaptigi bir podcast. web sayfalarinin temel konsepti akademik bir calismanin en onemli bulgusunu bir cumlede ozetlemek – tabii bu da bilime cok saglikli bir yaklasim degil. podcast’te calismalari daha detayli tartisiyorlar, bir nevi journal club. yukaridakilere gore bir tik daha amatorce yapilsa da ozellikle calisilan konu ilginizi cektiginde faydali oluyor.

question of the day
james altucher ve stephen dubner (freakonimics’i yazanlardan) haftada 3-4 kere quoradan aldiklari ya da kendileri bulduklari bir soru hakkinda 15 dakikaligina bos geyik yapiyorlar. olmasa da olur bir podcast, ama bazen insani yormadan farkli ve faydali bakis acilari getirebildigi icin cerez niyetine dinlenebiliniyor.

the inquiry
nispeten guncel ve populer bir soru hakkinda 4 tane uzmanla konusulup sorunun cevaplanmaya calisildigi bir bbc world service programi. bbc programi oldugundan ne beklenebilecegi tahmin edilebiliniyor: kaliteli ve bilgilendirici yapim, sonunda cok kesin sonuca varmayabiliyor.

planet money
podcastin yapimcilarinin ozeti son derece aciklayici: it is like meeting with a friend at a bar and having him or her explain the economy. ekonomik problemlere eglenceli, yaratici ve anlasilabilir sekilde yaklasabilen bir npr programi. inanir misiniz, bir 2008-2009 krizi sonrasi yayinlanan bir this american life bolumunun basarisi uzerine programa evrilmis.

hidden brain
nprin sosyal bilimler habercisi shankar vedantam’in “bir suru ilginc haber yapiyoruz, bari bazilarini program haline getirelim” diye yaptigini dusundugum haftalik yayin. bir sosyal bilimler sorusunu ya da calismasini, bir hikaye esliginde ve/veya calismayi yapan kisilerle roportajlar yaparak sunuyor.

stuff you should know
josh ve chuck isimli iki tane abinin bilimsel ya da gunluk hayattan bir konuyu ya da konsepti ya da nesneyi yaklasik bir saat boyunca yari geyik yari bilgilendirici sekilde tartismasi. bilimsel olarak zayif, anlasilabilirlik ve dinlenebilirlik bakimindan yuksek bir podcast. ozellikle konu ilgi cekici oldugunda dinlenebilir.

stuff you missed in history class
tracy ve holly isimli iki ablanin tarihsel bir olayi ya da kisiyi anlattiklari, yine bilimsel olarak zayif, anlasilabilirlik ve dinlenebilirlik bakimindan yuksek bir podcast. bazi konular fazla derin amerika tarihi olabiliyor, ozel ilginiz yoksa onlar bayabilir. ama konu ilginc olunca dinlenebiliniyor.

thinking allowed
eski bir sosyoloji profesoru ve eglenceli bir amca olan lauri taylor’un sundugu, yakin zamanda yapilan sosyolojik arastirmalarin, arastirmacilarla roportaj yaparak tartisildigi bir bbc radio4 programi. sosyoloji veya sosyal bilimler arastirmalarini takip etmek isteyenler icin ilginc olabilir.

more or less: behind the stats
tim harfordun sundugu, yakin zamanda yayinlanan haberlerde sunulan sayi ve istatistiklerin irdelendigi bir bbc radio4 programi. bilimsellik/geyik orani tam tadinda, ilginc ve egitici olabiliyor.

what’s the point
fivethirtyeight.comun yayinladigi, guncel ve genel siyaset, spor veya daha rastgele konularla ilgili data ve sayisal analiz yaparak ‘oyle tahmin yapilmaz boyle tahmin yapilir, azicik bilime inanin’ mesajlari veren basarili bir podcast.

surprisingly awesome
adam mckay ve adam davidson’un (planet money’nin yaraticilarindan) disaridan bakinca sikici gibi gozuken bir nesne ya da konunun aslinda cok super bir sey olabilecegini gostermeye calistiklari podcast. cerez degeri cok yuksek.

flash forward
her bolumde gelecekte olabilecek alternatif gelismelerin tartisildigi (mesela 40 sene sonra machine translationun gunluk hayatimiza bayagi girmesiyle olabilecekler, ya da ileride robotlarla ask, ya da yalan soylendigini aninda tespit edebilen bir uygulama olsa ne olurdu vb vb). yapim biraz amatorce, ama konular ilginc ve tartismalar basarili.

myths and legends
adi ustunde, mitoloji ve folklorden hikayelerin anlatildigi bir podcast. ilgileniyorsaniz yapim ve anlatimlar fena degil.

vox – the weeds
vox.comdan birkac kisinin haftalik siyaset ve public policykonularini tartistigi bir program. tartismalar turkiye’nin biraz otesinde, ama bilgili bir sekilde yapiliyor. bir de her program en az bir kisi fuck diyor*.

the world next week
council on foreign relations tarafindan yayinlanan, onumuzdeki hafta dunyada olacak olaylar hakkinda bilgili iki abinin tartistigi bir podcasti.…ublication/by_type/podcast.html