Building a City: Regulating the Sharing Economy in Amsterdam

From dads with DIY projects to fashionistas seeking the latest trends, Amsterdam’s tenacious citizens are ripping up the rulebooks and bringing trade into the 21st century. How did a city enable its citizens to think differently and connect in new ways?
The Amsterdam skyline. Photo: Stijn te Strake

Inthe hip Amsterdam district of Jordaan, a woman walks into an award-winning fashion boutique. She pulls her fingertips through racks of emerging designers and vintage classics. When she’s picked out the perfect dress, she takes it to the counter and greets the clerk with a smile. No cash exchanges hands. Next week, the shop will take the outfit back, no questions asked, so she can exchange it for something else.

Over the next few weeks, that same customer can exchange her latest selections as many times as she wants for the set monthly price she pays. This is Lena — the world’s first “fashion library,” where clothes are borrowed in real life via subscription. An endless wardrobe for as little as €25 per month makes quite the antidote for the trends of fast fashion and mass consumption.

Lena is just one of many Amsterdam startups ditching the notion of fixed ownership in favor of shared access to goods and services. This same idea has propelled companies like Uber, Airbnb, and Deliveroo to global prominence. Now Amsterdam is paving the way for the collaborative economy’s next frontier.

The Lena fashion library in Jordaan. Photo: Lena

Four years ago, innovation consultant Harmen van Sprang and masters student Pieter van de Glind decided to join forces. Inspired by the quickly growing sharing economy in Seoul, South Korea, they set up ShareNL — a think tank that works with startups, corporations, governments, and research institutions to unlock the potential offered by technology and sharing. Their goal was simple: to turn Amsterdam into Europe’s first sharing city.

“The city government invited me to speak about my collaborative economy thesis, which presented an interesting window of opportunity,” says van de Glind. “Because there were so many policymakers in the room, I decided to keep it short and present the simple idea that citizens want to share and that Amsterdam should become a ‘sharing city.’”

The session made an impact. Over the months that followed, the idea of Amsterdam as a sharing city gained momentum. The campaign provided a focal point to showcase the attractiveness of the Netherlands as a location to incubate and accelerate disruptive startups, thanks to the country’s digitally literate and entrepreneurially minded population.

In 2015, Kajsa Ollongren, vice mayor of Amsterdam, publicly recognized the potential of the collaborative economy in a speech, signaling the city’s intention to further encourage and facilitate sharing. In less than two years, a simple idea was transformed into the Amsterdam Sharing Economy Action Plan, setting out how the city would attempt to formalize collaborative platforms and establish a less-prohibitive regulatory environment. As it turns out, that was only the beginning.

Amsterdam’s collaborative economy. Photo: ShareNL

The business of sharing has become a global phenomenon. Thanks to the rise of global platforms (and the familiarity they bring to the concept), people across the world — in developed and developing countries alike — are becoming part of a collaborative economy. “Digital platforms are enabling people to find each other and share assets, labor, and knowledge,” says Martijn Arets, a digital economy author and researcher based in Amsterdam. “The thresholds for strangers trusting each other have never been lower than they are today.”

According to PwC, the European sharing economy will facilitate nearly €570 billion in transactions by 2025. Across its five key sectors — accommodation, transport, household services, professional services, and collaborative finance — the sharing economy will eclipse its traditional counterparts within a decade. But to achieve sustained growth and take advantage of the opportunities the sharing economy offers, governments in Europe need to develop regulation that’s balanced, coordinated, and dynamic. To do that, they need to work together, and urban areas are fertile testing ground for the potential solutions of the sharing economy.

The collaborative economy, however, is still seen as an unwelcome disruption in many cities. Benefits like increases in productivity and fewer idle assets can come at the expense of safety and wages. The playing field is far from level for established companies and these new market entrants, and unfair competition has angered citizens and regulators alike. To combat excessive rent prices, officials in Berlin banned short-term Airbnb rentals. In Copenhagen, stringent regulations have forced Uber out of the city entirely. Whether government actions like these are reflective of citizens’ wishes is a question that Amsterdam has tackled head-on — with interesting results. Research shows that 84 percent of Amsterdam’s citizens are willing to try at least one service offered by the collaborative economy.

So rather than focusing on what they should ban or limit, Amsterdam officials began their journey toward “sharing city” status by asking how the sharing economy could provide local residents with easier and more affordable access to goods and services.

Amsterdam leads the world as a “sharing city.” Photo: ShareNL

“We looked at all our existing rules and regulations, and from that began to make new policy,” says Nanette Schippers, sharing economy program manager for the city of Amsterdam. “We said, for example, that it’s okay to rent out your home on Airbnb as long as you follow a few simple rules, like, for example, paying income and tourist taxes.” This proactive approach meant becoming the first city in the world to negotiate with the platform directly. And it turned out they had more in common than expected.

Both sides wanted to prevent dubious hosts from breaking fire safety regulations and operating illegal hotels via the platform, so it was clear that action in this area would be a good place to start. Amsterdam officials worked together with Airbnb to decide the best ways to execute the city’s existing guidelines via the platform. This involved working together on enforcement, launching a campaign to educate Airbnb hosts, and adding the facility to pay tourist taxes directly through the website. Hosts are allowed to rent out their homes to a maximum of four people at a time and for no more than 60 days a year.

“If hosts go over this limit, they have to have a hotel license and be subject to relevant hotel laws,” explains Schippers. “In principle, this is impossible because the rules concern homes, not hotels. We want people to live in homes in our city, not buy them up and rent them out to tourists for profit full-time.”

It took more than a year to hash out the specifics, but when the deal was finally made, it was a landmark moment. The principle of regulating the platform economy to fit the needs of citizens was established, and it set an example for city officials worldwide. By demonstrating willingness to find common ground, Amsterdam was able to send a message to those looking to kick-start a sharing economy project: Let’s work together and make it happen.

The Peerby app in action. Photo: Peerby

Today, tens of sharing economy startups operate in Amsterdam. Peerby helps citizens borrow things as diverse as badminton rackets, electric drills, and pop-up tents from their neighbors, and now operates around the world. Barqo, a startup that emerged from Amsterdam’s canals, facilitates boat sharing via a platform that’s quickly becoming a staple for Europeans who are passionate about sailing.

The city is buzzing with sharing activity, and the majority of Amsterdam’s sharing apps are homegrown. By demonstrating that policymakers were open-minded and willing to engage in direct dialogue with disruptive startups instead of simply shutting them down, the city demonstrated a commitment to digital innovation and entrepreneurship that’s helping it generate additional tax revenues and attract tech-savvy tourists. The result is a thriving scene that marks Amsterdam as an early adopter of what analysts expect to drive the economies of the future: platforms.

“Remember, it’s not just governments that are learning from experimentation with these platforms — the platforms are learning, too,” says Arets. “The best way to succeed is by working together with platforms, not against them. Amsterdam started doing this really early, putting them far ahead of other cities today.”

Amsterdam has invested time in identifying common ground with the disruptive forces of tomorrow’s economy. With cities growing at an exponential rate and facing enormous environmental and social challenges, finding innovative ways of using technology for community good is vital. But platforms need to share the responsibilities as well as the market opportunities of the new, collaborative economy — and there’s little reason to believe Silicon Valley’s latest darlings can be trusted to regulate themselves.



Tarım Faaliyetlerinin Etkinleştirilmesi Raporu hakkında…

Tüm Dünyada olduğu gibi ülkemizde de tarım önemi günden güne artan bir sektördür. Özellikle son yıllarda mevsimsel ve yıllık enflasyon rakamlarının tartışıldığı dönemlerde kamuoyu açısından daha da önem kazanmaktadır. Tarım sektörü 2017 yılı itibariyle;

•    79,5 milyon ülke nüfusunu beslemekte,
•    56 milyar ABD doları tarımsal hasıla, ve
•    17 milyar ABD doları tarımsal ihracat rakamları ile ön plana çıkmaktadır.

Ayrıca Tarım Sektörü;

•    Toplam ülke nüfusumuzun %10’ünü barındırmakta,
•    İstihdamın %20’sini sağlamakta,
•    GSMH’nın %8’ini oluşturmakta,
•   Toplam ihracatın %12’sini gerçekleştirmektedir.  Sanayiye hammadde temin eden, gıda güvenliğinin teminatı olan sektördür.

Tüm bu rakamların yanı sıra dünyada ve Avrupa’daki konumu ile övünülen bir sektör görünümü sergilemektedir.

Ancak, Dünya Bankası tarafından yapılmakta olan bazı çalışmalar ve ülkeler arası karşılaştırmalara bu konularda daha farklı sonuçlara varabilmektedir.

“2017 Tarım Faaliyetinin Etkinleştirilmesi-Enabling the Business of Agriculture– 2017 (EBA)” raporu, Dünya Bankası Grubu’nun 190 farklı ülkenin ekonomideki kanun ve düzenlemeler ile reformların ölçülmesinde takdir gören üne sahip “İş Yapma Kolaylığı-Doing Business” raporundan esinlenilerek hazırlanmıştır.

Söz konusu rapor (EBA), seçilmiş olan toplam 62 ülke arası karşılaştırmaya dayalı olarak, politika oluşturma sürecine bilgi girdisi sağlamayı ve reformları tetiklemeyi amaçlayan bir araç olarak tanımlanabilir.   Çalışmanın iki ana amacı söyle özetlenebilir:

(i)   Tarım faaliyetinin önündeki yasal engellerin tespit edilmesi,
(ii) Dünya genelindeki 62 ülke için kamu düzenlemelerinin gereklerini yerine getirmenin ve buna yönelik işlem maliyetlerinin miktarının belirlenmesidir.

EBA kapsamındaki çalışmanın en önemli çıktısı ise, tarımsal değer zincirinde yer alan faaliyetler ile ilişkili tüm piyasaların karşılaştırılması ve buna ilişkin global ve alt detayda sıralamaların (ranking) yapılabilmesidir.

EBA çalışması Dünya Bankası tarafından 2012 yılı itibariyle kavramsal olarak ele alınmış 2013-2014 döneminde 10 pilot ülke için başlatılmıştır.  2014-2015 döneminde 40 ülke ve 2016 yılında Türkiye’nin de içinde olduğu 62 ülke için gerçekleştirilmiştir. 2017 yılında çalışmanın metodolojisinin tartışılması, geliştirilmesi ve en önemlisi yaygınlaştırılması için çalışmalar yürütülecek ve 2018 yılı itibariyle de çalışma yapılan ülke sayısı 80’e çıkarılacaktır.

EBA kapsamında seçilen 62 ülkeden; kullanılan tohum, gübre, makine, finansman, su ve sulama altyapısı, nakliye olanakları ve yeterliliği, tarımsal piyasalar ve bilgi işlem teknolojileri gibi konularda geliştirilen verimlilik göstergeleri (yasal ve düzenleyici gerekliliklere uyum konusunda özel sektörün yaşadığı süreçler) ve yasal göstergeler (kamu düzenlemeleri, genel olarak uygulanan diğer yasal metinler, yargı kararları ve idari kararlar) üzerinden değerlendirmeler ve mukayeseler yapılmaktadır.

Konular ve göstergelere ilişkin detaylara ve raporun tümüne “” adresinden ulaşmak mümkündür.

Raporda Türkiye’ye ilişkin sonuçlara bakacak olursak;  Türkiye raporun değerlendirmesinde “yüksek orta gelir” düzeyine sahip ülkeler arasında olarak tanımlanmıştır.  Değerlendirme yapılan ülkeler arasındaki sıralaması ve 100 tam puan üzerinden yukarıdaki konulara göre aldığı puanlar da şöyle olmuştur:

Bu çalışma kapsamında Türk tarımında en önemli konular arasında son yıllarda yaşanan asimetrik piyasa koşullarının yarattığı sorunların yansıması ile karşılaşılmaktadır.  Buna göre, tarım piyasalarında (üretici örgütleri, tarımsal ticaret ve bitki korumada karşımıza çıkan karantina uygulamaları, kalıntı izleme gibi konular), su (entegre su kaynakları yönetimi ve bireysel sulama suyunun denetimine ilişkin yasal konular ve denetleme) ve BİT (kırsal alanda bilgi işlem teknolojilerinin yaygın kullanımı ve yasal mevzuatı) gibi ana konularda en başta dile getirilen büyüklüklere göre Türk tarımının oldukça geride olduğu görülmektedir.

Bu rapor Türkiye’de çok özel ve önemli tartışmalara neden olacak bir zeminin oluşturulmasını sağlayacaktır.

Son dönemlerde enflasyona neden olan ana etkenler arasında görülen ve buna ilişkin çözüm yolları bulmaya gayret gösterilen tarımsal fiyatlar ve piyasa düzenlemeleri konusundaki çabalar açısından da ele alınması gerekecek olan ana faaliyetler;

•    Pazarlama bilgi sisteminin etkinliği artırılması,
•    Pazar talebine göre üretim planlaması yapılması,
•    Depolama, ambalajlama, işleme altyapılarının geliştirilmesi,
•    Tarımsal desteklerin pazarlama altyapısı ile entegre edilmesi,
•    Üretici örgütlerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik olacak şekilde ön plana çıkmaktadır.


Tesla Lost $700 Million Last Year, So Why Is Tesla’s Valuation $60 Billion?

Automobile manufacturers shipped 88 million cars in 2016. Tesla shipped 76,000. Yet Wall Street values Tesla higher than any other U.S. car manufacturer. What explains this more than 1,000 to 1 discrepancy in valuation?

The future.

Too many people compare Tesla to what already exists and that’s a mistake. Tesla is not another car company.

At the turn of the 20th century most people compared existing buggy and carriage manufacturers to the new automobile companies. They were both transportation, and they looked vaguely similar, with the only apparent difference that one was moved by horses attached to the front while the other had an unreliable and very noisy internal combustion engine.

They were different. And one is now only found in museums. Companies with business models built around internal combustion engines disrupted those built around horses.  That’s the likely outcome for every one of today’s automobile manufacturers. Tesla is a new form of transportation disrupting the incumbents.

Here are four reasons why.

Electric cars pollute less, have fewer moving parts, are quieter and faster than existing cars. Today, the technology necessary (affordable batteries with sufficient range) for them to be a viable business have all just come together. Most observers agree that autonomous electric cars will be the dominate form of transportation by mid-century. That’s bad news for existing car companies.

First, car companies have over a century of expertise in designing and building efficient mechanical propulsion systems – internal combustion engines for motive power and transmissions to drive the wheels. If existing car manufacturers want to build electric vehicles, all those design skills and most of the supply chain and manufacturing expertise are useless. And not only useless but they become this legacy of capital equipment and headcount that is now a burden to a company. In a few years, the only thing useful in existing factories building traditional cars will be the walls and roof.

Second, while the automotive industry might be 1000 times larger than Tesla, Tesla may actually have more expertise and dollars committed to the electric car ecosystem than any legacy car company. Tesla’s investment in Lithium/Ion battery factory (the Gigafactory), its electric drive train design and manufacturing output exceed the sum of the entire automotive industry.

Third, the future of transportation is not only electric, it’s autonomous and connected. A lot has been written about self-driving cars and as a reminder, automated driving comes in multiple levels:

  • Level 0: the car gives you warnings but driver maintains control of the car. For example, blind spot warning.
  • Level 1: the driver and the car share control. For example, Adaptive Cruise Control (ACC) where the driver controls steering and the automated system controls speed.
  • Level 2: The automated system takes full control of the vehicle (accelerating, braking, and steering). The driver monitors and intervenes if the automated system fails to respond.
  • Level 3: The driver can text or watch a movie. The vehicle will handle situations that call for an immediate response, like emergency braking. The driver must be prepared to intervene within some limited time, when called upon by the vehicle.
  • Level 4: No driver attention is ever required for safety, i.e. the driver may safely go to sleep or leave the driver’s seat.
  • Level 5: No human intervention is required. For example, a robotic taxi

Each level of autonomy requires an exponential amount of software engineering design and innovation. While cars have had an ever-increasing amount of software content, the next generation of transportation are literally computers on wheels. Much like in electric vehicle drive trains, autonomy and connectivity are not core competencies of existing car companies.

Fourth, large, existing companies are executing a known business model and have built processes, procedures and key performance indicators to measure progress to a known set of goals. But when technology disruption happens (electric drive trains, autonomous vehicles, etc.) changing a business model is extremely difficult. Very few companies manage to make the transition from one business model to another.

And while Tesla might be the first mover in disrupting transportation there is no guarantee they will be the ultimate leader. However, the question shouldn’t be why Tesla has such a high valuation.

The question should be why the existing automobile companies aren’t valued like horse and buggy companies.

Lesson Learned

  • Few market leaders in an industry being disrupted make the transition to the new industry
  • The assets, expertise, and mindset that made them leaders in the past are usually the baggage that prevents them from seeing the future


Globale Giden Yolda Hibe ve Teşvikler

Son zamanlarda “girişimcilikle alakalı herhangi bir şeyin” konuşulduğu herhangi bir etkinliğe katıldıysanız, muhtemelen “start-up’lar global pazarları hedeflemeli” söylemlerini de sıkça duymuşsunuzdur. Her ne kadar nüfusu 80 Milyon (belki daha fazla) bir ülke olsak da, neticede insanımızın satın alım gücü ve en önemlisi de satın alma alışkanlıkları (SaaS yazılımı kapı kapı dolaşarak satmak zorunda kalan girişimciler tanıyorum) itibariyle yalnızca yerel pazarlarda iş yapan girişim ve start-up’ların kavuşabilecekleri sınırlı bir büyüklük söz konusu. Dolayısıyla “Türkiye dışındaki pazarlarda da var olabilmek”, yurdum start-up’ları için önemini gittikçe arttıran bir unsur haline geldi.

“Global pazarlara nasıl erişilir?” ya da “global bir start-up olmak için neler yapmak gerekir?” gibi sorulara yanıt verebilecek bir uzmanlığa sahip değilim. Dolayısıyla tek ve muhtemelen en iyi bildiğim konu, yani “globale giderken faydalanabileceğiniz ulusal ve uluslararası hibe fonları ve teşvikler” hakkında konuşacağım ve bu konuda bilinmesi gerekenleri fazla detaya girmeden ama en bilinmesi gereken kısımlarını ön plana çıkaracak şekilde anlatacağım. Biraz uzun bir yolculuk olacak, hadi başlayalım!

Faaliyetlerine Türkiye’de başlayıp ihracat yaparak, ekibinin bir kısmını veya merkezini yurt dışına taşıyarak ya da birden fazla ülkede yerleşik ofis açarak globale açılmayı başarmış” çoğu start-up’ın bu süreçte uyguladığı ulusal ve uluslararası hibe ve teşviklerden faydalanma stratejisini

  • Teşvik alıp (çoğunlukla personel) maliyetlerini azaltmak
  • Hibe destekli projeler yapmak
  • Proje bazlı olmayan giderlere ilişkin hibe programlarına başvuru yapmak

şeklinde özetleyebiliriz.

Bu strateji globale açılmak isteyen start-up’lar için de bir nevi reçete veya yol haritası olarak tanımlanabilir.

Yukarıda bahsettiğim stratejilere ilişkin detayları, adım adım ayrı başlıklar altında anlatacağım.


Hali hazırda teknoloji start-up’larının en çok tercih ettiği ve muhtemelen diğer tüm teşviklere oranla en çok katma değer sağlayan 2 ayrı teşvik uygulamasından bahsedeceğim:

a) 4691 Sayılı Yasanın (Teknopark Kanunu) Sağladığı Teşvikler

Daha önceki yazılarımda 4691 sayılı yasanın ne anlama geldiğini, Teknopark’ın sağladığı fayda ve kazanımlar ile teknopark’ta nasıl ofis açılabileceğinden bahsetmiştim.

Mevcut durumda globale açılmış yerli start-up’ların çoğununun (her 10 start-up’tan 9’unun muhtemelen) herhangi bir teknoparkta ofisi var. Teknoparkta ofis açmak, sağladığı “personel maliyeti” ve “kurumlar vergisi muafiyeti” itibariyle özellikle çok sayıda yazılım personeli olan ve kendi geliştirdiği ürünleri ticarileştiren (satışını gerçekleştiren) start-up’lar için çok ciddi avantajlar sağlamaktadır.

Örneğin; teknoparkta ofisi olan bir start-up, 5.000 TL net maaş alan bir yazılımcı için “teknopark dışında ofisi olan bir şirkete göre” yıllık ortalama 23.000 TL maliyet avantajına sahip olur.

b) 5746 Sayılı Yasanın (Ar-Ge Merkezi ve Tasarım Merkezi) Sağladığı Teşvikler

Ülkemizin 2023 vizyonu ve hedefleri doğrultusunda son yıllarda gittikçe yaygınlaşan Ar-Ge Merkezi ve Tasarım Merkezi kavramları, globale açılan start-up’lar ve teknoloji şirketleri tarafından da son dönemlerde yaygın olarak tercih edilmeye başlandı. Her iki kavramı da kısaca açıklamak gerekirse;

  • Ar-Ge Merkezi “en az 15 tam zamanlı Ar-Ge personeli olan ve Ar-Ge çalışmaları yürüten yapılar”
  • Tasarım Merkezi “en az 10 tam zamanlı tasarım personeli olan ve tasarım çalışmaları yürüten yapılar

olarak tanımlanabilir. Bu yazıyı hazırladığım gün (12 Ağustos 2017) itibariyle ülkemizde 598 Ar-Ge Merkezi, 76 Tasarım Merkezi bulunmaktaydı.

Teknoloji şirketleri, faaliyet gösterdikleri alan ve uzmanlıkları ile personel sayıları ve niteliklerine göre Ar-Ge Merkezi veya Tasarım Merkezi olarak tescil edilebilirler ve bu durumda, merkezde çalışan personelleri ve ticarileşen ürünlerine ilişkin olarak;

  • SGK İşveren Primi Muafiyeti (%50)
  • Gelir Vergisi Muafiyeti (%80–90)
  • Damga Vergisi Muafiyeti (%100)
  • Kurumlar Vergisi Muafiyeti (%50)
  • Ar-Ge İndirimi (%100)

olmak üzere bir takım muafiyet ve avantajlardan faydalanma hakkına sahip olurlar.

Ar-Ge Merkezi ve Tasarım Merkezi kavramları ile başvuru ve tescil süreçleri hakkındaki detaylar için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın hazırladığı AGTM Portal’ını inceleyebilirsiniz.


Teknoloji start-up’larının faydalanabileceği tüm ulusal ve uluslararası hibe fonlarını, 4 ana başlıkta sınıflandırmak mümkün.

Tüm fonları anlatmak için çok uzun yazılar yazmam gerekiyor ancak globale açılan teknoloji start-up’larının en çok Ar-Ge Fonlarından faydalandığını düşündüğümüzde buna gerek de kalmıyor.

Özellikle ülkemizin 2023 vizyonu doğrultusunda kapsamları, sayıları ve verdiği hibe miktarları sürekli artan Ar-Ge fonları, teknoloji start-up’ları için daha çok uzun süre ilk tercih sebebi olmaya devam edecek.

Söz konusu Ar-Ge projelerine yönelik hibe desteği sağlayan programlar olunca;“işveren maliyeti üzerinden” destek vermesi, proje başvuru, değerlendirme ve yönetim süreçlerinde sağladığı kolaylık ve esneklikler ve en önemlisi aynı anda 1’den fazla proje için hibe desteği alabilme imkanı itibariyle start-up’ların en çok başvuru yaptığı kurum TÜBİTAK olmakta.

TÜBİTAK dışında ulusal ölçekte Ar-Ge hibe desteği 5 farklı kamu kurumu daha var:

Ar-Ge Hibe Desteği Sağlayan Kamu Kurumları

TÜBİTAK nezdindeki Ar-Ge hibe fonlarını tek bir görselde toplamak gerekirse:

TÜBİTAK desteklerine ilişkin olarak bilinmesi gereken tüm detayları, daha evvel anlatmıştım. Dolayısıyla bu yazıda tekrar aynı konuları anlatmayacağım.

Ancak TÜBİTAK Ar-Ge destekleri hakkında bilinmesi gereken en önemlisi husus; TÜBİTAK destekli proje sahibi start-up’lar, proje süresince 5746 sayılı yasa kapsamındaki tüm teşviklerden faydalanabiliyorlar. Kısacası TÜBİTAK projesi yaptığınız süre zarfında teknoparkta olmadan teknoparkta sağlanan muafiyetlerden faydalanbiliyorsunuz. Muazzam bir fırsat!

KOSGEB tarafında ise start-up’lar genelde Ar-Ge İnovasyon Destek Programını tercih ediliyorlar. Gerek aynı anda yalnızca 1 proje yürütmenize izin vermesi gerekse başvuru ve en önemlisi de proje yönetim sürecinde yaşattığı (çoğunlukla da KOSGEB uzmanlarından kaynaklanıyor) zorluklar itibariyle başvuru yaparken en az 2 kere düşünmenizde yarar var.

KOSGEB Ar-Ge İnovasyon Destek Programı kapsamında sunulan hibe imkanları

KOSGEB Ar-Ge İnovasyon Destek Programı hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, KOSGEB’in web sayfasını inceleyebilirsiniz.

TÜBİTAK ve KOSGEB dışında hibe veren diğer kamu kurumlarının sunduğu imkanlar ve detaylar için ilgili web sitelerini ziyaret etmenizi tavsiye ediyorum. Bu konulara bu yazıda yer vermeyeceğim.

Ulusal Ar-Ge Hibe Desteklerinin dışında, start-up’ların faydalanabileceği çok sayıda uluslararası hibe destek programı bulunmakta olup bahsi geçen programlar içerisinde start-up’lar için başvuru yapmalarını en çok tavsiye edeceğim 3 program var:

  • HORIZON 2020
  • Eureka
  • Eurostars

HORIZON 2020, 2014 yılından bu yana yürütülen ve toplamda 71 Milyar Euro civarında bütçesi olan bir hibe programı. Program kapsamında üniversitelerin, araştırma kurumlarının, kamu kurumlarının ve özel sektör temsilcilerinin başvuruda bulunabileceği 6 farklı alt program ve her bir programın 10’larca alt başlığı ve her bir başlığa ait proje çağrıları var.

HORIZON 2020 kapsamında yürütülen alt programlar

Horizon 2020 programı, çağrı bazlı ilerliyor. Yani yılın belirli dönemlerinde belirli alt program başlıkları kapsamında açılan proje çağrıları ile ilgili kurumlardan proje başvuruları toplanıyor. Bahsi geçen başvuru sürecinde dikkat edilmesi hususlar (konsorsiyum kurulup kurulmayacağı, hangi ülkeden kurumların başvuru yapabileceği, projelerden beklenen özellikler, bütçe sınırlamaları vs) çağrı metinlerinde yer alıyor.

Başvuru sürecinde istenen proje dosyasının detaylı oluşu, neredeyse tüm çağrılarda konsorsiyum kurularak başvuru yapılması şartlı ve en önemlisi de beklenen proje niteliği itibariyle Horizon 2020 programına başvuru yapmak isteyen kurumların bu konuda mutlaka profesyonel destek almalarını öneriyorum.

Horizon 2020 kapsamında açılan / açılacak tüm çağrılar ve başvuru süreci hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Horizon 2020 kapsamında start-up’ların herhangi bir şekilde konsorsiyum kurmak zorunda kalmadan doğrudan başvuru yapabileceği bir program var: SME Instrument (KOBİ Aracı)

Prototip seviyesinde ürünü / teknolojisi olan (Teknoloji Olgunluk Seviyesi en az 6 olmalı) start-up’lar;

  • SME Instrument Phase-1 başlığı altında; bahsi geçen ürün / teknolojinin AB sınırları içerisindeki ticarileşebilme potansiyelini test etmeye yönelik pazar araştırması çalışmaları için 50.000 Euro,
  • SME Instrument Phase-2 başlığı altında; pazar araştırması çalışmaları yapılmış ürünün / teknolojinin AB pazarına sunulması için gereken Ar-Ge ve mühendislik çalışmalarının gerçekleştirilmesi için 1,5-,2,5 Milyon Euro

hibe desteği alabilirler.

SME Instrument programı da yine çağrı bazlı ilerliyor ve her yıl 4 ayrı başvuru dönemi var. Avrupa genelinden (özellikle İspanya, italya ve İrlanda) çok fazla başvuru yapılması ve sunulan bütçenin kısıtlı olması bakımından SME Instrument programı kapsamında başvuran her 100 KOBİ’den en fazla 3 tanesi destek alabiliyor. Kısacası oldukça rekabetçi bir program.

Şu ana kadar ülkemizden 17 farklı kurum, 19 defa SME Instrument programı kapsamında hibe desteği almaya hak kazandı.

SME Instrument alan start-up ve KOBİ’lerimiz (büyütmek için resmin üzerine tıklayın)

SME Instrument programı kapsamındaki tüm çağrılara buradan ulaşabilirsiniz.

Horizon 2020 dışında start-up’ların en çok fayda sağlayabileceği uluslararası programlar Eureka ve Eurostars’tır.

Eureka; KOBİ’lerin ve start-up’ların uluslararası işbirlikleri kurmalarını sağlamak amacıyla devletler arası işbirliklerine dayanan ve ticarileşebilirliği yüksek Ar-Ge projelerinin finanse edilmesini amaçlayan uluslararası bir programdır.

AB üyesi ve/veya asosiye ülkelerden en az 2 kurumun işbirliği yaparak kurdukları ortaklık neticesinde hazırlanan ortak proje dökümanı öncelikle Eureka’nın ilgili kümesinin ya da çağrıya katılan üye ülkelerin oluşturduğu uluslararası bilimsel degerlendirme komisyonuna sunulur ve projenin Ar-Ge niteliğine dair onay alınınca her kurum, kendi ülkesindeki fon sağlayıcı kuruma hibe başvurusunda bulunur. Bahsi geçen kurum ülkemizde TÜBİTAK’tır ve TÜBİTAK 1509 Uluslararası Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı kapsamında Eureka programına başvuran yerli KOBİ ve start-up’lara hibe desteği sağlanır.

Eureka programına başvuru için herhangi bir çağrı dönemi ve kısıt bulunmamaktadır.

Eurostars programı ise; içinde bulunan yıldan bir önceki yıla ait mali bilançosunda beyan ettiği “Ar-Ge Harcaması” miktarının “Net Satış Hasılatı” tutarına oranı %10’un üzerinde olan KOBİ ve start-up’ların başvuru yapabildiği ve sunulan projelerin en fazla 3 sene içerisinde tamamlanması ve en fazla 2 sene içerisinde de ticarileşmesi istenen uluslararası bir Ar-Ge destek programıdır.

Eureka’da olduğu gibi Eurostars’da da AB üyesi veya asosiye ülkelerden en az 2 kurum tarafından kurulan konsorsiyumlarla öncelikle Brüksel’e, oradan onay alınca da kurumların kendi ülkelerindeki hibe sağlayıcı kuruluşlara başvurması gerekmektedir. Ülkemizde bu kurum TÜBİTAK’tır ve tüm süreçler yine TEYDEB 1509 programı kapsamında yürütülmektedir.

Eureka ve Eurostars programları hakkında daha detaylı bilgi edinmek için, TÜBİTAK bünyesindeki Eureka Ulusal Koordinasyonu’nun web sitesini ziyaret edebilirsiniz.


Şu ana kadar çoğunlukla “bir proje dosyası hazırlamak ve ilgili değerlendirme süreçlerinde başarılı olmak kaydıyla” faydalanılabilen hibe programlarından bahsettim. Bundan sonraki süreçte kısaca “proje bazlı olmayan” hibe programlarına değineceğim.

3.1 KOSGEB Teknopazar Desteği

TÜBİTAK veya KOSGEB Ar-Ge Destek Programları kapsamında gerçekleştirdikleri projeleri başarıyla tamamlayan proje sahiplerine, bahsi geçen projeye konu olan ürünün ticarileştirme ve pazarlama sürecinde kullanılmak üzere 150.000 TL hibe desteği vermektedir. Bahsi geçen desteğin 50.000 TL’si Yurt İçi, 100.000 TL’si ise Yurt Dışı operasyonlarında kullanılabilmektedir.

Aynı zamanda patent tescili sahibi olan buluş sahipleri ile Teknolojik Ürün Belgesi (TÜR) sahibi işletmelerin de başvuru yapabildiği KOSGEB Teknopark programı hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

3.2 KOSGEB Bireysel ve Organizasyonel Hızlandırıcı Destek Programı

Kurumların bireysel olarak yurt dışındaki hızlandırıcı programlara katılımlarına ilişkin olarak yapacakları harcamalar ile en az 5 KOBİ’den oluşan ve yurt dışına ticari amaçlı heyet organizasyonu gerçekleştiren grupların harcamalarına ilişkin hibe desteği sağlanan programdır.

Bireysel Hızlandırıcı Destek Programı kapsamında, KOSGEB’in belirlediği hızlandırıcı programlarına kabul alan KOBİ’lerin, hızlandırıcı program süresince;

  • Ofis kirası
  • Eğitim, danışmanlık ve mentorluk
  • Ulaşım ve konaklama
  • Hukuk ve yönetimsel giderleri

program başına %80 oranında ve maksimum 15.000 Dolar üst limit ile desteklenir.

Bu programdan faydalanmak isteyen KOBİ’lerin / start-up’ların daha evvel KOSGEB veya TÜBİTAK destekli en az 1 Ar-Ge projesi bitirmiş olması gerekmektedir.

Organizasyonel Hızlandırıcı Destek Programı kapsamında; tamamı KOSGEB üyesi en az 5 en fazla 10 KOBİ’den oluşan ticari heyetlerin maksimum 10 güne kadarki yurt dışı seyahat ve etkinlik organizasyonları işletme başına 15.000 Dolar, etkinlik başına toplam 60.000 Dolar üst limitiyle %80 oranında desteklenir.

Bu programın uygulanabilmesi için; 1 Lider Kuruluş (KOSGEB’e kayıtlı olması şartıyla) tarafından hazırlanan yurt dışı tur programına ilişkin detaylar bir dosya halinde KOSGEB’e sunulur ve KOSGEB’in destek kararı vermesi neticesinde KOBİ’ler, bu turda yer almak istediklerine dair KOSGEB’e başvuruda bulunurlar. KOBİ’lerin tura katılımlarına ilişkin;

  • Eğitim, danışmanlık ve mentorluk
  • Ulaşım ve konaklama
  • Etkinlik alanı kirası

giderleri hibe desteği kapsamındadır.

Organizasyonel Hızlandırıcı Destek Programına senede 6 defa başvuru yapılabilmektedir.

KOSGEB Bireysel ve Organizasyonel Hızlandırıcı Destek Programı hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

3.3 Ekonomi Bakanlığı Döviz Kazandırıcı Hizmetler Destekleme Programı

Hali hazırda globale açılmak isteyen start-up’lar için bence en faydalı olan ancak en az bilinen, dolayısıyla da en az başvuru yapılan program olan Döviz Kazandırıcı Hizmetler Programı, 2015 yılından bu yana yürütülmekte olup eğitim, sağlık, film ve bilişim sektörlerindeki işletmelerin, yurt dışı operasyonlarına ilişkin çeşitli giderlerine yönelik hibe desteği verilmektedir.

4 sektöre de ortak olarak sunulan hibe destekleri
Bilişim ve film sektörü temsilcilerinin faydalanabileceği özel destek başlıkları
Yurt dışı fuar ve etkinlik katılımlarına ilişkin destekler

Ekonomi Bakanlığı Döviz Kazandırıcı Hizmetler programından yararlanmak isteyen işletmelerin, aşağıdaki şartlardan en az 1 tanesini sağlaması gerekir:

  • Yurt dışındaki birimin TR merkezli şirketin şubesi olması
  • Yurt dışındaki birimin hissedarları arasında TR merkezli şirketin de olması
  • Yurt dışındaki birimin hissedarları arasında TR merkezli şirketin ortaklarının da yer alması (ortakların toplam hissesinin %51 ve üzeri olması)

Ekonomi Bakanlığı Döviz Kazandırıcı Hizmetler Programında bazı programlar “ön başvuru” yani “harcama öncesi onaya tabi”; bazı programlar ise “doğrudan başvuru” yani “harcama öncesi herhangi bir onay gerektirmeyen ve harcama sonrası doğrudan başvuru” süreçlerine sahiptir. Dolayısıyla hangi programa başvuru yapılacaksa, o programın detayları ve başvuru prosedürlerinin detaylıca araştırılması gerekmektedir.

Döviz Kazandırıcı Hizmetler Destek Programı kapsamındaki tüm destek başlıkları ve bilinmesi gereken detayları (büyütmek için resmin üstüne tıklayın)

Görüldüğü gibi oldukça fazla sayıda hibe ve teşvik programına sahibiz ancak hangi programa başvuru yaparsanız yapın, bilmeniz gereken en önemli şey şudur:

Fona / hibe desteğine güvenerek harcama yapmayın; her şartta harcama yapacağınız kalemler için fon / hibe programlarına başvurmayı deneyin



Şifreli paranın piyasa değeri 150 milyar doları aştı

Dünyanın iki gündemi var: Biri yalancı, öteki sahici. Türkiye’nin de iki ayrı gündemi var: Biri yalancı, öteki sahici. Eskiden kente gelen panayırlarda, yankesiciler, “Cambaza bak cambaza, aman şimdi düşecek!” diye insanların dikkatini bir yalana odakladıktan sonra ceplerinden cüzdanlarını çekerlermiş. Vaziyetimiz ayniyle vaki.

Son 15 yıldır dünyanın hakiki gündemi nedir? Teknolojik değişimdir. Bütün sektörleri aynı anda dönüştürme kabiliyetine sahip yeni teknolojilerin, alıştığımız iş yapma biçimlerini değiştirmesidir. Bu hakiki gündem. Peki, koca koca insanlar, koca koca ülkeler nasıl olur da bu hakikat karşısında afyon yutmuş gibi oturup kalırlar? En iyi niyetli olanlarının “Durun bakalım, önce şu yeni teknolojiler bir otursun, ne yapılacağına karar verilsin, ondan sonra devreye gireriz. Daha işin başındayız, şimdi yeni teknolojiler için deneme tahtası olmayalım” dediğine şahidim. Halbuki bu matbaa ya da içten yanmalı motor gibi bir şey değil, mirim. Sonucunu bekleyince, iş işten geçmiş, sektörler hep birlikte dönüşmüş olacak. Türkiye, son 15 yılda, dünya değişirken, sanayisinin teknolojik altyapısını yenilemekte neden başarısız olmuştur? Her ne yaptıysa neden hep yanlış yapmıştır? İşte bundan.

Amerikan The Atlantic Monthly dergisinin Eylül sayısında “Venezuela’nın esas gündemi: Bitcoin madenciliği” (Big in Venezuela: Bitcoin mining) başlıklı bir makale yayımlandı. Konu, Venezuela’nın ve dünyanın hakiki gündemi üzerineydi. İçinde öyle Venezuela’nın manasız siyasi itişmelerle dolu yalancı gündemi; aman iktidar senin, yok benim konuları yoktu. Zaten sorsan herkes demokrasiyi çok seviyor, ötekilerden tam da onu korumaya çalışmıyor mu? Aynen. Bazı Venezuelalılar ise, ülkenin yıllık enfl asyon oranı yüzde 1600’e doğru giderken, bankasız şifreli para, işine girmişlerdi. Bitcoin kazanıyorlardı.

Ucuz elektrik fiyatlarından istifade ederek, güçlü bilgisayarlarının fazla kapasitesini, şifreli para (cryptocurrency) ile gereken blok zincirlerini (blockchain) kurmak için kiralıyorlardı. Bitcoin bu şifreli paraların 2008 yılında çıkan ilki, ATM yerine bir nevi bankamatik der gibi, bitcoin diyoruz aslında. Peki, ne yapıyordu Venezuelalılar? İşleme konu olacak bankasız şifreli paranın kimliğini doğrulayan sanal muhasebe kayıtlarının tutulduğu blok zincirinin kurulmasına katkı veriyorlardı. Böylece bitcoin ile yapılan bir işlemde malı teslim edecek kişi, teslimat karşılığında ödemeyi ne ile aldığını görüyor ve işlem tamamlanıyordu. Blockchain ilgili şifreli paranın kimden kime nasıl geçtiğinin, ne zaman geçtiğinin kayıtlarından oluşuyordu. Ne kadar uzunsa, o kadar güvenliydi.

Önce bankasız paranın nasıl işlediğini anlatayım, sonra da dönüp bunun iş yapma ve yaşama biçimimizi nasıl değiştireceğine azıcık değineyim. Bugünlerde hepimizin internet üzerinden yaptığı bir alım-satım işlemi ile şifreli parayla yapılan işlem neden farklı? İnternetten mal almak istediğinizde, ödemeyi kredi kartınız vasıtasıyla yapıyorsunuz. Orada satılan bir dizi mal var. Hangisini istediğinizi işaretliyorsunuz. Sonra bir dizi arka oda işlemi başlıyor, başlattığınız işlemin tamamlanması için. Kredi kartınıza bakıp, bu işlemi tamamlayacak ödeme gücüne sahip olup olmadığınızı kontrol ediyorlar. Ödeme aracınız hangi para cinsinden ise, dolarları ya da liraları bir kullanıcının hesabından diğer kullanıcının hesabına aktarıyorlar. Bu noktada araya bankalar giriyor. Hesaplar değişiliyor. Gerekirse, bankalar merkez bankasına da uğruyorlar yeterince dolar ya da liraları yoksa.

Bakın buraya kadar para politikası açısından da hiçbir sorun yok, elektronik para bu kadarsa. Bütün bu işlemler, sonunda bir merkez bankasının ihraç ettiği bir para birimi üzerinden yapılıyor. Siz Amazon’da ya da GittiGidiyor’da ya da başka bir yerde bir tuşa bastığınızda, ödemeyi yapabilmeniz için bir nevi takas merkezi ve de merkez bankaları devreye giriyor. Ödemeler sistemi işliyor. İşlemler arka arkaya kaydediliyor. Ödeme kesinse, mal teslimat için yola çıkıyor. Elektronik işlem kolaylığı ve ucuzluğu ile iş yapma ve hayat biçimimiz temelinden değişiyor. Bütün bu işler artık daha kolay, daha ucuza yapılıyor. Şifreli para ile ise daha da kolaylaşıyor.

Şimdi şifreli para ile gelen farklılık şu: Artık bir alım satım işlemini, iki kişi, üçüncü kişileri araya sokmadan, kendi başlarına gerçekleştirebilecekler. Birey bir adım daha güçlenecek. Herhangi bir bankanın araya girmesine ihtiyaç olmadan, işlemin iki kişi arasında tamamlanabilmesi mümkün oluyor artık şifreli para ile. Ademi merkeziyetçi bir yeni dünyanın kapıları açılıyor aslında önümüzde. Biz bugüne kadar, iki kişi arasında, işlem yapmak için gereken minimum güveni tesis etmek üzere, bir üçüncü aktörün, tercihen hep devletin devreye girmesi esasına dayalı bir dünyada yaşıyorduk. Devletin “zorunlu bir fena olduğu” ilkesinin kaynağı buydu. Devlet artık zaruri bir fena olmaktan çıkacak. Bildiğiniz fena olacak yalnızca. Bu ilk nokta.

Geleyim ikinci noktaya. Şifreli paranın doğruluğunu kanıtlamak için, 2008 yılında, Satoshi Nakamoto’nun ortaya attığı Blockchain teknolojisi ise, şifreli paranın kendisinden daha önemli bir inovasyona benziyor. Çünkü bu kimlik doğrulama sürecinin pek çok başka alanda da kullanılabilmesi mümkün esas itibarıyla. Şimdilerde IBM şirketinin blockchain teknolojisi ile teknolojik yenilikler sürecine nasıl geri döneceği, herhalde bunun için tartışılıyor hakiki dünyada.

Şimdi şöyle bir düşünün, her yerde genetiği değiştirilmiş ürünlerin olduğu bir yeni dünyada, doğal ortamda yetiştirilmiş sebze ve meyve peşindesiniz. Şimdilerde devletin bu konuda dediklerini dinliyorsunuz ama tam da emin değilsiniz. Bugün şifreli paranın kimliğini doğrulayan blockchain’i sebze ve meyvelerin kimliğini doğrulamak için de kullanmak mümkün. Ya da ne bileyim satın almakta olduğunuz elmasların ya da tablonun kimliğini doğrulamak için de kullanılabilir. Hem de nasıl? Araya hiçbir devletin hiçbir kurumunu karıştırmadan. Blockchain ile en uzun zincire sahip olan malın kimliği, en rahat biçimde güvenceye alınmış oluyor. Bir nevi, bu kadar kişi hep birlikte yanılmış olamaz prensibi sayesinde işliyor sistem. Her blokta belli sayıda kişinin karşılıklı işlemleri var, herkes bunları görüyor. Eski işlem silsileleri blok katılımcıları tarafından üst üste doğrulanıyor bir nevi.

Üçüncü olarak ise, dünyada bugün bir tek şifreli para yok. Ben dün web sitesine baktığımda, ortada 100 civarında farklı şifreli para vardı ve her birinin fiyatı farklıydı. Toplam piyasa değeri ise 151 milyar doları geçmişti. Bitcoin birinciydi. Toplam piyasa değeri 69 milyar dolardı. Şifreli paraların yüzde 45’i Bitcoin’di. İkinci sırada Ethereum var. 30 milyar dolar toplam piyasa değeri ile. Üçüncülük için ise, Ripple ve Bitcoin Cash yarışıyordu.

2014 yılı Şubat ayında hayat böyle değildi mesela. O vakit, şifreli paraların ortalama toplam piyasa değeri yalnızca 9,6 milyar dolardı. Toplamın yaklaşık yüzde 90’ını ise Bitcoin oluşturuyordu. Şimdi onun piyasa payı yarı yarıya azaldı. Peki, şifreli paralar arasındaki farklılık nereden kaynaklanıyor? Şifre algoritmalarının farklılığından, kimlik doğrulama sürecinin farklılığından elbette.

Bitcoin söz konusu olduğunda, her bir blokta yalnızca 1 MB’lık malumat depolanıyor. Yeni bir bloka başlamak, zincirleme süreci açmak, bir nevi, eskiden yaptığımız gibi çek ve senede alonj eklemek gibi bir şey. Ama nedir bu bir bloktan diğerine geçmek ve alonj eklemek? Ek Maliyet elbette. Hafta sonu Youtube’ta bu işi bilenlerden biri, (@rogerkver), “2014’te kimlik doğrulamak için, bitcoin’de 2,5 dakika yeterdi. Şimdi bu sabahtan beri 59 dakikadır bekliyorum” diyordu. Bu nedir? Bitcoin’de blok büyüklüğünü, kimlik doğrulama sürecinin taklit edilmesini zorlaştırmak için, 1 MB ile kısıtlamanın bir sonucu elbette. Alonj uzadıkça işlem maliyeti artıyor. Ne oluyor? Bazı şifreli paralar kimlik doğrulama sürecini hızlandırmak için güvenlikten fedakarlık yapıyorlar. Çeşitlilik buradan mesela. İşlem maliyeti azalıyor ama güvenlikte azalıyor.

Aslında tüm şifreli paralar, algoritmaları blok büyüklükleri farklı olmakla birlikte, aynı kimlik doğrulama sistemine, blockchain teknolojisine dayanıyorlar. Ve olası işlemlerin niteliği dikkate alınırsa, farklı güvenlik düzeylerinde bir dizi şifreli para aynı anda var olabilir. Çok para ödeyerek, elmas ya da tablo alırken ihtiyaç duyacağınız güvenlik altyapısına, üç kuruşa çiklet alırken ihtiyaç duymuyorsunuz, neden bin tane şifreli para olmasın? Belki de blockchain sürecinde aşırı güvenlik önlemleri, Bitcoin’i satın alma gücünü yarına aktarmaya yarayan bir finansal varlık haline getirdiği için tek bir Bitcoin bugün 4 bin dolardan fazla ediyor. Kim bilir?

Siz bu arada yandaki çizime bakın. Bakın hangi ülkeler blockchain teknolojisi ile ilgili ne tür girişimler başlatmış, şifreli para ile ilgili ne tür düzenlemeler yapıyorlar. Dikkat çekici olan ne? Türkiye’nin afyon yutmuş sessizliği elbette. Dedim ya, Türkiye’nin iki gündemi var: Biri yalancı, diğeri sahici. Bu topraklarda sahici olanla şimdilik pek ilgilenilmiyor.




Elektrikli Araçlar Bataryalarının Harici Kullanımı


Warwick Üniversitesinden Kotub Uddin ve ekibi elektrikli araçların kullanılmadığı zamanlarda bataryalarındaki enerji kullanarak binalara elektrik sağlaması durumunda pillerin ömrünün de yılda %10 arttığını gösterdi.



Startup School

Y Combinator’ın girişim kurmak isteyenleri cesaretlendirmek ve bu yolda onlara yardımcı olmak amacıyla 5 Nisan’da başlattığı Startup School tamamlandı. 10 hafta süren eğitimde çeşitli girişimciler ve endüstri liderleri tarafından çevrimiçi dersler verildi. Eğitimi tamamlayan katılımcıların sunum videolarına buradan ulaşabilirsiniz.